Σε αντίθεση με τους τηλεργαζόμενους, οι οποίοι επιλέγουν ένα χώρο εργασίας, συνήθως το σπίτι τους, οι digital nomads εργάζονται και εξερευνούν τον κόσμο παράλληλα. Μόνο στις ΗΠΑ, ο αριθμός των εργαζομένων που περιγράφουν τον εαυτό τους ως digital nomads, αυξήθηκε σχεδόν 50% μεταξύ 2019 και 2020.

Οι συντάκτες άρθρων αρέσκονται να δημιουργούν νέες φράσεις για να αναβιώσουν κάτι που είναι πολύ παλαιότερο από όσο συχνά πιστεύουν. Κάπως έτσι γεννήθηκε και ο όρος digital nomads, ο οποίος περιέχει πραγματικότητες και όνειρα του παρελθόντος, αλλά σε αυτήν τη φάση είναι πολύ πιθανότερο να μην αποτελεί μόνο μια ανάμνηση.

Το 1998 και ενώ βρισκόμουν στο περίπτερο της HP στην έκθεση CeBIT, προκειμένου να συμμετέχω στη δημοσιογραφική παρουσίαση της ερχόμενης γενιάς εκτυπωτών laser, λίγο πριν ξεκινήσει η παρουσίαση μπήκε στην αίθουσα ένας νεαρός που κρατούσε ένα πατίνι και ένα Psion PDA, έναν μακρινό πρόγονο των σημερινών smartphones. Έτυχε και κάθισε δίπλα μου και αφού μου συστήθηκε με το Νορβηγικό του όνομα, άνοιξε το Psion και περίμενε να ξεκινήσει η παρουσίαση για να κρατήσει σημειώσεις για το άρθρο που θα έγραφε. Στη συζήτηση που κάναμε αργότερα, έμαθα ότι με μια τσάντα πλάτης, το πατίνι και το Psion, ζούσε σχεδόν τα 2/3 του χρόνου του εκτός Νορβηγίας, κάνοντας ρεπορτάζ. Έστελνε τα άρθρα σε περιοδικά που είχε συνεργασία και έτσι έβγαζε τα προς το ζην και κάμποσα παραπάνω. Θυμάμαι πως είχα ζηλέψει τότε την ελευθερία του, αλλά στη συνέχεια είχα συνειδητοποιήσει ότι αυτός ο τρόπος ζωής δεν ταιριάζει σε όλους.

Σχεδόν 18 χρόνια αργότερα, σταμάτησα τη μισθωτή εργασία, προκειμένου να βιώσω, έστω και με περιορισμένη ακτίνα δράσης, κυρίως στην Αττική δηλαδή, τα οφέλη της εργασίας εκτός δεδομένου ωραρίου και χώρου. Από τότε, πολλοί χώροι έγιναν στέκια εργασίας, κάποιοι παραμένουν, κάποιοι όχι. Όταν λοιπόν, στο τέλος της περασμένης χρονιάς, έγινε αλλαγή στο φορολογικό πλαίσιο, ώστε πρόσωπα που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα με σκοπό να ασκήσουν ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα να έχουν έκπτωση φόρου 50%, αναρωτήθηκα γιατί κανείς δεν επιβράβευσε ανάλογα τη δική μου πρωτοβουλία. Στη συνέχεια ωστόσο, δεν θα ασχοληθούμε με την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά με μια νέα τάση στον τομέα εργασίας, η οποία αναδύεται από τη διάθεση των ανθρώπων, όπως ο Νορβηγός που γνώρισα το 1998, να μετακινούνται συχνά μεταξύ χωρών, προσφέροντας τον εργασιακό τους χρόνο σε μία ή περισσότερες εταιρείες.

«Ζουζούνια» οι digital nomads
Σε αντίθεση με τους τηλεργαζόμενους, οι οποίοι επιλέγουν ένα χώρο εργασίας, συνήθως το σπίτι τους, οι digital nomads εργάζονται και εξερευνούν τον κόσμο παράλληλα. Μόνο στις ΗΠΑ, ο αριθμός των εργαζομένων που περιγράφουν τον εαυτό τους ως digital nomads, αυξήθηκε σχεδόν 50% μεταξύ 2019 και 2020. Σε σχέση με το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού, τα 10,9 εκατομμύρια ψηφιακών νομάδων στις ΗΠΑ, είναι προσωρινά ένα μικρό ποσοστό, όχι όμως αμελητέο, ώστε οι επιχειρήσεις να μην έχουν λόγο να εξετάσουν το πλαίσιο συνεργασίας μαζί τους.

Το ενδιαφέρον γίνεται εντονότερο αν λάβουμε υπόψιν ότι στο μίγμα των digital nomads του 2020, εκτός από τους γνωστούς τύπους αυτής της κατηγορίας, όπως ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρηματίες, περιλαμβάνεται και ένα αξιοπρόσεκτο ποσοστό παραδοσιακών εργαζόμενων. Κοινώς, κάποιοι εργαζόμενοι πέρασαν από το ένα άκρο στο άλλο. Αποκομμένοι από τον σταθερό χώρο εργασίας τους, πήραν ένα τραίνο ή ένα αυτοκινούμενο σπίτι και άρχισαν να ταξιδεύουν τόσο μακριά όσο τους επέτρεπαν οι περιορισμοί της πανδημίας.

Εντύπωση προκαλούν οι λεπτομέρειες για το προφίλ των παραδοσιακών εργαζόμενων που παίρνουν τα βουνά ή τις θάλασσες. Αν και το μεγαλύτερο ποσοστό των digital nomads είναι κάτω των 35 ετών, ένα 28% είναι ηλικίας άνω των 45 ετών, ενώ ένα 8% ξεπερνά και τα 65 έτη. Τα επαγγέλματα των digital nomads παρουσιάζουν μια ισότιμη σχεδόν διασπορά. Περίπου 12% προέρχονται από τον τομέα IT, 11% από την εκπαίδευση, επίσης 11% από τους τομείς coaching και επιστημονική έρευνα, 11% πωλήσεις και marketing και 9% marketing και δημόσιες σχέσεις.

Το ερώτημα που απασχολεί σε αυτήν τη φάση τους οργανισμούς που ενδιαφέρονται να διαμορφώσουν την πολιτική τους, είναι αν πρόκειται για ένα παροδικό φαινόμενο ή μια νέα κατάσταση. Σύμφωνα με τη μελέτη της ΜΒΟ Partners, το 81% των digital nomads δηλώνουν ευχαριστημένοι με τον τρόπο ζωής τους, αλλά το 34% αυτών προσωρινά βλέπει αυτόν τον τρόπο ζωής ως ένα στάδιο δοκιμής με διάρκεια λιγότερη από ένα έτος. Το 53% νιώθει πιο σίγουρο για την επιλογή του και βλέπει ότι δεν θα αλλάξει τρόπο εργασίας σε λιγότερο από 2 έτη και οι υπόλοιποι ή είναι πολύ κατασταλαγμένοι ή δεν γνωρίζουν ακόμα τι θέλουν να κάνουν.

Ακόμα όμως και αν κάποια στιγμή οι διφορούμενοι ξαναγυρίσουν σε μια κατάσταση συγκεκριμένου τόπου διαμονής, θα είναι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν ένα τυπικό ωράριο εργασίας σε συγκεκριμένο χώρο ή θα επιλέξουν το μοντέλο της τηλεργασίας; Όλοι οι παραπάνω προβληματισμοί είναι δύσκολο να βρουν άμεσα απαντήσεις, καθώς τα δεδομένα είναι πολύ φρέσκα. Η πανδημία, η οποία έπαιξε καταλυτικό ρόλο, τόσο στην ανάπτυξη της τηλεργασίας, βρίσκεται ακόμα σε δυναμική εξέλιξη με πολλές άγνωστες παραμέτρους. Όσον αφορά τους digital nomads, η πανδημία έπαιξε ένα ανασταλτικό ρόλο στη διάθεσή τους για εξερεύνηση, αλλά όπως φαίνεται από την έρευνα της MBO Partners, το 76% αυτών δεν σταμάτησαν τα ταξίδια τους, αλλά τα περιόρισαν εντός της χώρας τους.

Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο εργασίας και η πανδημία τον χώρο
Η επιθυμία ποσοστού των εργαζομένων να έχουν πιο πολλές επιλογές σε χώρο και ωράριο εργασίας, είναι πολύ παλαιότερη της πανδημίας. Θα λέγαμε ότι η πανδημία ήταν αυτή που έδωσε την τελική ώθηση σε πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι βρίσκονταν ήδη στα όρια μιας νέας επιλογής, αλλά δεν είχαν τη δύναμη να ξεπεράσουν τον φόβο και να κάνουν το επόμενο βήμα.

Παράλληλα όμως, στην επιλογή αυτή σημαντικός είναι και ο ρόλος της τεχνολογίας, η οποία πλέον μπορεί με αρκετή επάρκεια να υποστηρίξει νέα μοντέλα εργασίας. Αν θυμηθούμε για παράδειγμα τις διαφημίσεις εταιρειών κινητής τηλεφωνίας πριν από μια δεκαετία, οι οποίες έδειχναν ανθρώπους με φορητούς υπολογιστές σε βουνά και παραλίες, θα συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό που τότε ήταν μια απραγματοποίητη υπόσχεση, σήμερα είναι αρκετά πιο εφικτό. Οι τηλεπικοινωνίες που είναι θεμέλιος λίθος για οποιαδήποτε μορφή εργασίας από απόσταση έχουν εξελιχθεί με άλματα, οπότε ακόμα και αν αυτή η εξέλιξη δεν είναι εξίσου ορατή στη χώρα μας, υπάρχουν χώρες, όπου ένας digital nomad από την Ελλάδα θα μπορούσε να απολαμβάνει πολύ ποιοτικές τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες με βατό κόστος. Για τους digital nomads που έρχονται στη χώρα μας, τα πράγματα δεν είναι εξίσου ρόδινα, ειδικά αν οι επιλογές τους δεν περιορίζονται σε κάποια από τα αστικά κέντρα και πάλι όμως σε σχέση με μια δεκαετία πριν είναι πολύ καλύτερα.

Ένα δεύτερο πρόβλημα που έχει λύσει η τεχνολογία είναι η πρόσβαση του εργαζόμενου στην πληροφορία και τη γνώση που κατέχει ο οργανισμός. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας του cloud μεταφέρει πρακτικά τα δεδομένα της εταιρείας σε ένα «τόπο», ο οποίος είναι ορατός από οποιοδήποτε σημείο της Γης βρίσκεται ο εργαζόμενος. Έτσι, μια εταιρική παρουσίαση, η οποία στο παρελθόν ήταν διαθέσιμη μόνο στο σκληρό δίσκο του PC στο γραφείο του εργαζόμενου, σήμερα είναι διαθέσιμη σε ένα αποθηκευτικό χώρο, ο οποίος μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε στον κόσμο και είναι προσβάσιμος από οπουδήποτε στον κόσμο.

Αυτή η ευελιξία έχει προσθέσει κάποιες έγνοιες στα τμήματα IT των οργανισμών, καθώς πρέπει να εξασφαλίσουν ότι αφενός στην προαναφερόμενη παρουσίαση θα έχουν πρόσβαση μόνο διαπιστευμένα άτομα, αφετέρου στον αποθηκευτικό χώρο που βρίσκεται η παρουσίαση, δεν θα είναι εύκολο να τοποθετήσει κάποιος μια «ψηφιακή βόμβα» και να καταστρέψει τα δεδομένα του οργανισμού. Καθώς η τεχνολογία του cloud ωριμάζει, γίνεται αντιληπτό από τους οργανισμούς ότι τα κενά ασφάλειας περιορίζονται, με αποτέλεσμα ακόμα και πολύ επίμονοι υποστηρικτές των παραδοσιακών τεχνολογιών πληροφορικής, όπως οι τράπεζες, να στρέφονται πλέον σε υπηρεσίες cloud.

Θα λειτουργησουν οι ομαδες εργασιας;
Η αποτυχία της τηλεκπαίδευσης μαζικής κλίμακας, αποδεικνύει ότι μάλλον δεν είμαστε ακόμα έτοιμοι, ούτε τεχνολογικά, ούτε σε επίπεδο νοοτροπίας, να διακόψουμε τη δια ζώσης επαφή με την ομάδα. Όπως δήλωσε πρόσφατα η υπουργός Παιδείας, προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι να ξεκινήσουν τα δια ζώσης μαθήματα σε σχολεία και πανεπιστήμια από τον ερχόμενο Σεπτέμβρη.
Μπορεί αυτές να είναι ενδείξεις μιας προσωρινής κατάστασης που ωριμάζοντας θα γίνει πιο αποδεκτή και εντέλει θα παγιωθεί. Το ερώτημα, όμως, που θα μένει να απαντηθεί, είναι αν η λειτουργία του οργανισμού, θα είναι εξίσου ποιοτική και αποδοτική σε σχέση με το παρελθόν.