Κάθε λίγα λεπτά στην Ευρώπη ένας άνθρωπος πεθαίνει από αίτια που σχετίζονται με την εργασία ενώ εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι κάθε χρόνο τραυματίζονται εν ώρα εργασίας. Η ανάγκη εφαρμογής μέτρων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων εμφανίζεται ακόμα και σήμερα επιτακτική. Οι συνεχείς αλλαγές που υφίσταται η αγορά εργασίας, δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να λειτουργήσουν χιλιάδες εργαζόμενοι.

Τα φαινόμενα της παγκοσμιοποίησης, της αυξανόμενης ανεργίας, της καθολικής χρήσης της τεχνολογίας, των αλλαγών στον τρόπο εργασίας αλλά και το άγχος που σχετίζεται με αυτά, αποτελούν ορισμένες από τις καταστάσεις που οδηγούν  τις επιχειρήσεις στην υιοθέτηση και εφαρμογή πολιτικής για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Άλλωστε η ποιότητα στην εργασία, είναι άμεσα συνυφασμένη με τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας που επικρατούν στο εργασιακό περιβάλλον και εξαρτάται από αυτές. Τα εργατικά ατυχήματα όπως και διάφορες παθήσεις (μυοσκελετικές κ.ά.) που σχετίζονται με την εργασία, παρόλο που στη χώρα μας με την πάροδο των χρόνων φαίνεται ποσοστιαία να μειώνονται, εξακολουθούν να αποτελούν μία δυσάρεστη εργασιακή πραγματικότητα.

Εργατικά ατυχήματα – Ορισμός και νομοθεσία
Ως εργατικό ορίζεται το ατύχημα που συμβαίνει στον εργαζόμενο κατά τη διάρκεια της εργασίας ή με αφορμή την εργασία και οφείλεται σε απότομο βίαιο εξωτερικό γεγονός (συμβάν) που προκαλεί πρόσκαιρη ή διαρκή ανικανότητα εργασίας. Για να χαρακτηριστεί ένα ατύχημα εργατικό, είναι αδιάφορος ο χρόνος εκδήλωσης των δυσμενών συνεπειών στην υγεία του εργαζομένου, το αν εκδηλώνονται αμέσως, αργότερα ή σταδιακά όπως και το εάν υπάρχει μερίδιο συνυπαιτιότητας του εργαζόμενου.

Φυσικά, σύμφωνα με το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.), το ατύχημα που προκλήθηκε από πρόθεση του εργαζόμενου δεν χαρακτηρίζεται εργατικό.

Βάσει του άρθρου 932 του Αστικού Κώδικα, όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα αν είναι ασφαλισμένοι ή όχι στο ΙΚΑ, εφόσον υποστούν εργατικό ατύχημα που οφείλεται σε δόλο ή αμέλεια του εργοδότη ή αν υπάρχει παράβαση των διατάξεων για τους όρους υγιεινής και ασφάλειας, δικαιούνται χρηματική αποζημίωση για ηθική βλάβη. Σε περίπτωση θανάτου, η αποζημίωση επιδικάζεται στα μέλη της οικογένειας (ψυχική οδύνη). Το ποσό της αποζημίωσης, εξαρτάται από το βαθμό της βλάβης και ρυθμίζεται από το δικαστήριο. Οι αξιώσεις αυτές παραγράφονται 5 χρόνια μετά το ατύχημα.

Η κατάσταση στην Ευρώπη
Σε έκθεση πρόβλεψης εμπειρογνωμόνων σχετικά με τους αναδυόμενους χημικούς κινδύνους που σχετίζονται με την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, που δημοσιεύθηκε το Μάρτιο του 2009, εκτιμάται ότι κάθε χρόνο 167.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους στην Ευρώπη των 27, από αίτια που σχετίζονται με την εργασία. Περίπου 159.000 θάνατοι αποδίδονται σε ασθένειες που σχετίζονται με την εργασία, εκ των οποίων 74.000 ενδεχομένως σχετίζονται με την έκθεση σε επικίνδυνες ουσίες στο χώρο εργασίας.

Επιπλέον, στην ετήσια έκθεση του 2008 για τις εργασιακές σχέσεις στην Ευρώπη και στην Ελλάδα του Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ, αναφέρεται ότι η συχνότητα των εργατικών ατυχημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ειδικότερα αυτών που χαρακτηρίζονται ως σοβαρά και θανατηφόρα, παρουσιάζει διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. των 27.

Από τη μία πλευρά παρατηρείται σημαντική αύξηση των σοβαρών εργατικών ατυχημάτων στην Εσθονία και την Λιθουανία ενώ στη Σλοβακία και την Ελλάδα μείωση. Παράλληλα, όσον αφορά στα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα, καταγράφεται σημαντική αύξηση σε χώρες όπως η Σουηδία, η Ρουμανία και η Λιθουανία ενώ στην Ελλάδα, την Μάλτα και την Γαλλία παρατηρείται μείωση.


Εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα
Σύμφωνα με στοιχεία του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.Κ.Α.), από το 1977 μέχρι σήμερα ο αριθμός των εργατικών ατυχημάτων παρουσιάζει μία σταθερή μείωση. Συγκεκριμένα, ενώ το 1977 συνέβαινε εργατικό ατύχημα σε ποσοστό 3,81% των ασφαλισμένων, το 2001 το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί σημαντικά και ήταν της τάξεως του 0,85%.

Από την τελευταία ειδική έρευνα της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος για τα εργατικά ατυχήματα και τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με την εργασία, προκύπτει ότι 85.000 άτομα είχαν ένα τουλάχιστον ατύχημα στο χώρο της εργασίας τους τελευταίους μήνες.  Η συχνότητα ατυχημάτων είναι τουλάχιστον τετραπλάσια για τους άντρες.

Το μεγαλύτερο ποσοστό ατυχημάτων, 4,7%, παρατηρείται στους «Ειδικευμένους τεχνίτες και ασκούντες συναφή τεχνικά επαγγέλματα» και 3,8% στους «Χειριστές σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων», ενώ το μικρότερο ,0,2%, στα «Πρόσωπα που ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα» και 0,4% στους «Υπαλλήλους γραφείου». Τα μισά σχεδόν ατυχήματα, δηλαδή το 48,4%, οδήγησαν σε απουσία από την εργασία που διήρκησε από 2 ημέρες έως 2 εβδομάδες, ενώ το 31,4% των ατυχημάτων είχαν ως αποτέλεσμα την απουσία το πολύ 1 ημέρας (βλ. γράφημα 1).

Το ποσοστό των σοβαρών ατυχημάτων (απουσία μεγαλύτερη των 6 μηνών) είναι 2,5% και παρουσιάζεται μεγαλύτερο για τους άντρες, οι οποίοι φαίνεται να απουσιάζουν από την εργασία τους περισσότερες ημέρες συγκριτικά με τις γυναίκες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 613.145 άτομα που εργάζονται ή είχαν εργαστεί στο παρελθόν αναφέρουν προβλήματα υγείας κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, τα οποία θεωρούν ότι προκλήθηκαν ή επιδεινώθηκαν από την εργασία τους. Τα προβλήματα υγείας που αναφέρονται συχνότερα αφορούν στα οστά, στις αρθρώσεις ή στους μύες, εντοπισμένα κυρίως στη μέση.

Τα προβλήματα οστών, αρθρώσεων και μυών των κάτω άκρων αναφέρονται με διπλάσια, τουλάχιστον, συχνότητα από τις γυναίκες ενώ οι καρδιοπάθειες ή άλλα προβλήματα του κυκλοφορικού συστήματος, αναφέρονται συχνότερα από τους άντρες (βλ. γράφημα 2). «Δυστυχώς, ένα σύστημα για την Υγιεινή και την Ασφάλεια θεωρείται επιτυχημένο, μόνο όταν οι δείκτες ατυχημάτων εμφανίζουν πτωτική τάση» υποστηρίζει ο Δρ. Γιώργος Σκρουμπέλος, Αντιπρόεδρος ACRM ΕΞΥΠΠ A.E. και συνεχίζει «οι δείκτες ατυχημάτων όμως είναι “δείκτες αποτυχίας”.

Πτωτική τάση σημαίνει μικρότερος βαθμός αποτυχίας. Σπάνια χρησιμοποιούνται δείκτες επιτυχίας όπως η μείωση των ανασφαλών συμπεριφορών ή η αύξηση των εκπαιδευτικών ωρών ανά εργαζόμενο, ενώ σχεδόν ποτέ δεν εμπλέκεται στους δείκτες ο βαθμός δέσμευσης της Διοίκησης».

Παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική ή σωματική υγεία στο χώρο εργασίας
Στην έρευνα της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας για τα εργατικά ατυχήματα και τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με την εργασία, το ποσοστό των εργαζομένων που δήλωσε ότι είναι εκτεθειμένο σε παρενοχλήσεις ή εκφοβισμούς ή ότι αντιμετωπίζει βία ή απειλές βίας, σε βαθμό που επηρεάζεται η ψυχική τους υγεία, ευτυχώς είναι ιδιαίτερα χαμηλό (κάτω του 1%). Αντίθετα, περισσότεροι από 1 στους 10 εργαζόμενους (13%), αντιμετωπίζουν ιδιαίτερο φόρτο εργασίας ή πίεση χρόνου.

Οι μισοί σχεδόν από τους εργαζόμενους που ερευνήθηκαν (40,1%) πιστεύουν ότι στο χώρο εργασίας τους αντιμετωπίζουν κάποιον παράγοντα που επηρεάζει αρνητικά τη σωματική τους υγεία. Ως σημαντικότεροι παράγοντες αναφέρονται ο χειρισμός βαρέων φορτίων και η έκθεση σε δύσκολες ή ακατάλληλες στάσεις ή η εκτέλεση κινήσεων που μπορεί να βλάψουν την υγεία (βλ. γράφημα 3).


Υποχρεώσεις εργοδοτών
Οι εργοδότες, οφείλουν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να προλάβουν τους κινδύνους που απειλούν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων τους. Ηθικοί και νομικοί κανόνες, αλλά και ο ανταγωνισμός αυξάνουν συνεχώς τις πιέσεις που δέχονται οι εργοδότες για τον έλεγχο της επικινδυνότητας που πηγάζει από τις δραστηριότητες των επιχειρήσεών τους.

Όπως υποστηρίζει ο Δρ. Γ. Σκρουμπέλος, στην Ελλάδα, οι τάσεις που επικρατούν σχετικά με τα συστήματα που υιοθετούν οι εταιρείες για την Υγιεινή και την Ασφάλεια στην εργασία είναι κυρίως τρεις: Οι μεγάλου και μεσαίου μεγέθους πολυεθνικές εταιρείες και ελάχιστες μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις εφαρμόζουν συστήματα βάσει των διεθνών προδιαγραφών ή των μητρικών εταιρειών υπερκαλύπτοντας τα νομοθετικά απαιτούμενα.

Οι μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις και οι μικρές ξένες επιχειρήσεις εφαρμόζουν τις ελάχιστες νομοθετικές απαιτήσεις ενώ η πλειοψηφία των ελληνικών επιχειρήσεων – κυρίως μικρομεσαίες και μικρές επιχειρήσεις – δεν εφαρμόζουν κανένα σύστημα λόγω άγνοιας ή αδιαφορίας, σύμφωνα με τον Δρ. Γ. Σκρουμπέλο.

Οι οργανισμοί που απασχολούν περισσότερους από 50 εργαζόμενους (και όσοι έχουν έστω και έναν και εφόσον οι εργασίες τους είναι σχετικές με μόλυβδο, αμίαντο και βιολογικούς παράγοντες), υποχρεούνται να απασχολούν γιατρό εργασίας, με συγκεκριμένη ιατρική ειδικότητα. Ο γιατρός εργασίας δεν είναι απαραίτητο να είναι μισθωτός της επιχείρησης καθώς μπορεί να παρέχει τις υπηρεσίες του με σύμβαση ανεξαρτήτων υπηρεσιών (ιδιώτης γιατρός). Επιπλέον, κάθε επιχείρηση που απασχολεί έστω και έναν μόνο εργαζόμενο οφείλει να έχει τεχνικό ασφαλείας.

Σύμφωνα με τον Δρ. Παναγιώτη Παπαδόπουλο, Διευθυντή Υπηρεσιών Ασφάλειας και Υγείας της Εργασίας της ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΑΕ, το εθνικό μας νομοθετικό πλαίσιο είναι πλήρως εναρμονισμένο με το κοινοτικό και είναι ιδιαίτερα λεπτομερές και απαιτητικό. Από τις συζητήσεις που γίνονται τακτικά σε εθνικό αλλά και σε κοινοτικό επίπεδο, προκύπτει ότι βελτιώσεις και συμπληρώσεις θα υπάρξουν όπου απαιτείται, το πρώτο θέμα που τίθεται όμως και διαμορφώνει μία κυρίαρχη τάση, υπογραμμίζει ο Δρ. Π. Παπαδόπουλος, είναι ο έλεγχος εφαρμογής της νομοθεσίας στην πράξη, γεγονός που σχετίζεται άμεσα και με τη σωστή λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών.

Ο εργοδότης, προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νομοθεσίας, μπορεί να επιλέξει να αναθέσει τα καθήκοντα αυτά σε Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ.Υ.Π.Π.), σε οργανισμούς δηλαδή οι οποίοι, εφόσον πληρούν μία σειρά από προϋποθέσεις, αδειοδοτούνται από το κράτος. Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν υποχρεωτικά τις υπηρεσίες τεχνικού ασφαλείας και γιατρού εργασίας καθώς επίσης και να εξασφαλίζουν την αναγκαία υποστήριξη στους εργοδότες ώστε αυτοί να μπορούν να ανταποκρίνονται σε όλες τις υποχρεώσεις τους, σύμφωνα με ότι προβλέπει η νομοθεσία για την υγιεινή και την ασφάλεια των εργαζομένων.


Αναδρομή στους Θεσμούς
Στην Ελλάδα, υφίσταται νομοθεσία για την υγιεινή και την ασφάλεια στην εργασία από το 1920 («Περί κωδικοποιήσεως των περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών διατάξεων»). Το 1985, με το νόμο 1568 η χώρα μας εναρμονίζεται με τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα και έκτοτε ακολουθούν Νομοθετήματα και Προεδρικά Διατάγματα, τα οποία τροποποιούν και συμπληρώνουν την υπάρχουσα νομοθεσία και ορίζουν μέτρα και ελάχιστες προδιαγραφές για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων σε συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελμάτων.

Σύμφωνα με τον ν.1568/85, η πολιτεία αναθέτει στον Τεχνικό Ασφαλείας το κύριο βάρος της αντιμετώπισης του επαγγελματικού κινδύνου μέσα στην επιχείρηση ενώ βασικοί θεσμοί βελτίωσης των συνθηκών εργασίας μέσα στην επιχείρηση αποτελούν ο Γιατρός Εργασίας και η Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας, η οποία συνίσταται από εκλεγμένους αντιπροσώπους των εργαζομένων στην επιχείρηση.

Ωστόσο, αν και η Πολιτεία αναγνωρίζει την ανάγκη ύπαρξης ειδικών γνώσεων στη διερεύνηση και αντιμετώπιση του επαγγελματικού κινδύνου, αναθέτοντας ειδικούς ρόλους στον Τεχνικό Ασφάλειας, τον Ιατρό Εργασίας και την Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας, διατηρεί τη συνολική ευθύνη της λήψης και τήρησης των απαιτούμενων μέτρων πρόληψης και προστασίας στη διοίκηση της επιχείρησης.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η υγεία και ασφάλεια στην εργασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους και πιο αναπτυγμένους τομείς της κοινωνικής πολιτικής που ασκείται. Οι πρώτες προσπάθειες για τη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων ξεκίνησαν ήδη το 1952 στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (EKAX).

Πρόκειται για την πρώτη μορφή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, που βασίστηκε στο Σχέδιο των Γάλλων Robert Schuman και Jean Monnet (1950) να ενώσουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα σε μία Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Η υπογραφή της ιδρυτικής συνθήκης έγινε στο Παρίσι το 1951 μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας και τέθηκε σε εφαρμογή στις 24 Ιουλίου 1952, για περιορισμένη διάρκεια 50 ετών. Στους στόχους της συνθήκης ΕΚΑΧ συμπεριλαμβάνονται η οικονομική ανάπτυξη, η αύξηση της απασχόλησης και η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου.

Αυτή τη στιγμή, η νομική βάση της Ε.Ε. στο συγκεκριμένο τομέα είναι το άρθρο 137 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το άρθρο 137 προβλέπει ότι η Κοινότητα υποστηρίζει και συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών για τη βελτίωση του περιβάλλοντος εργασίας, με σκοπό την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (European Agency for Safety and Health at Work EU-OSHA), με έδρα το Μπιλμπάο της Ισπανίας, έχει σαν βασικές αρμοδιότητες τη συλλογή και τη διάδοση πληροφοριών τεχνικού, οικονομικού και επιστημονικού χαρακτήρα ως προς την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Το EU-OSHA υποστηρίζει ότι η εκτίμηση κινδύνου αποτελεί τη βάση για την επιτυχημένη διαχείριση της ασφάλειας και της υγείας και το κλειδί για τη μείωση των ατυχημάτων που σχετίζονται με την εργασία και των επαγγελματικών ασθενειών.

Η συστηματική εξέταση όλων των πτυχών της εργασίας, διερευνά τι θα μπορούσε να προκαλέσει τραυματισμό ή βλάβη, εάν θα μπορούσαν να εξαλειφθούν οι πηγές κινδύνου, ποια προληπτικά ή προστατευτικά μέτρα έχουν θεσπιστεί ή θα μπορούσαν να θεσπιστούν για τον έλεγχο των (πιθανών) κινδύνων. Οι εργοδότες έχουν το γενικό καθήκον να διασφαλίζουν την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας και να πραγματοποιούν εκτιμήσεις κινδύνου.

Ως πηγή κινδύνου θεωρείται οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει βλάβη, από υλικά εργασίας και εξοπλισμό μέχρι μέθοδοι και πρακτικές εργασίας. Η οδηγία-πλαίσιο της Ε.Ε. (Οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Ιουνίου 1989 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία) τονίζει το ρόλο-κλειδί που διαδραματίζει η εκτίμηση κινδύνου και θέτει βασικές διατάξεις, οι οποίες πρέπει να τηρούνται από κάθε εργοδότη.


Ατυχήματα που πληρώνουμε ακριβά και αντιδράσεις εργαζομένων
Η έλλειψη μέτρων υγιεινής και ασφάλειας στις επιχειρήσεις, αυξάνει τις πιθανότητες πρόκλησης ατυχημάτων στο χώρο εργασίας.

Το κόστος σε ανθρώπινο παράγοντα που συνεπάγονται τα ατυχήματα και οι ασθένειες των εργαζομένων, τόσο για τους ίδιους όσο και για τις οικογένειές τους, είναι ανυπολόγιστο. Επιπλέον και οι ίδιες επιχειρήσεις ζημιώνονται καθώς πλήττεται η παραγωγικότητά τους ενώ ταυτόχρονα περιορίζονται και οι πόροι των συστημάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Οι αρνητικές επιπτώσεις που προκαλούνται από την απουσία μέτρων υγιεινής και ασφάλειας, αφορούν τόσο τις μεγάλες όσο και τις μικρές επιχειρήσεις.

Μάλιστα, οι κακές συνθήκες υγείας και ασφάλειας στην εργασία, έχουν δυσανάλογα μεγάλο αντίκτυπο στις μικρές επιχειρήσεις. Ένας θάνατος στο χώρο εργασίας, η πρόκληση πυρκαγιάς ή ένα σοβαρό ατύχημα, θα επιφέρουν αρνητική δημοσιότητα σε μία επιχείρηση.

Οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε οργανισμούς που εφαρμόζουν συστήματα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία φαίνεται ότι κατανοούν τη μεγάλη τους σημασία. Όπως μας είπε ο Δρ. Π. Παπαδόπουλος «η εμπειρία δείχνει ότι οι εργαζόμενοι, που αντιδρούν αδιάφορα ή και αρνητικά, αποτελούν μία μικρή μειοψηφία σε κάθε επιχείρηση και κατά συνέπεια με την κατάλληλη πολιτική (π.χ. εκπαίδευση) μπορούν να ελεγχθούν.

Ο κίνδυνος που ελλοχεύει σχετίζεται περισσότερο με τη “χαλαρή” αντιμετώπιση των θεμάτων ασφάλειας και υγείας από την πλευρά της διοίκησης, γεγονός που μπορεί τη μικρή αυτή μειοψηφία να την ενισχύσει και να την μετατρέψει σε πλειοψηφία».

Οφέλη από την υιοθέτηση μέτρων

Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και η διασφάλιση της ποιότητας, αποτελεί πάγιο αίτημα που υπαγορεύεται από ανθρωπιστικούς και οικονομικούς λόγους. Έτσι, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία, εκτός από κοινωνική και νομοθετική υποχρέωση, αποτελεί και καλή επιχειρηματική πρακτική. Η αυξημένη παραγωγικότητα, η δραστηριοποίηση και αφοσίωση των εργαζομένων αλλά και η ενίσχυση της αξίας της εμπορικής ταυτότητας είναι ορισμένα από τα οφέλη που απολαμβάνει μία επιχείρηση με καλή επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην εικόνα μίας κοινωνικά υπεύθυνης επιχείρησης.

Επιπλέον, το εργατικό δυναμικό διαθέτει καλύτερη ψυχολογία και ενθαρρύνεται να παραμείνει για μεγαλύτερο διάστημα επαγγελματικά ενεργό σε μία επιχείρηση που εφαρμόζει μέτρα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. «Ο απώτερος στόχος των συστημάτων αυτών είναι η παρακολούθηση με συγκεκριμένους δείκτες (key performance indicators) της συνολικής απόδοσης της επιχείρησης για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων και η διαρκής βελτίωσή τους βάσει στόχων» αναφέρει μεταξύ άλλων ο Δρ. Π. Παπαδόπουλος.

«Τα οφέλη είναι άμεσα διότι ένα λειτουργικό σύστημα διαχείρισης ΑΥΕ βοηθά στη βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Το αποτέλεσμα είναι “με λιγότερα να επιτυγχάνονται περισσότερα” για την ασφάλεια και υγεία της εργασίας».

Παρόλο που τα οφέλη είναι κοινά για όλες τις επιχειρήσεις που διαθέτουν καλή επαγγελματική υγεία και ασφάλεια, τα εμπορικά κίνητρα των μεγάλων οργανισμών μπορεί να διαφέρουν από εκείνα των μικρών. Η βελτίωση της εικόνας και της φήμης της επιχείρησης, η διατήρηση και η βελτίωση της εμπιστοσύνης των επενδυτών αλλά και η εκπλήρωση δεσμεύσεων Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ) αποτελούν οφέλη που αφορούν κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ότι τα οφέλη αυτά είναι ορατά κυρίως σε επίπεδο ικανοποίησης των απαιτήσεων των πελατών όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, την αποφυγή διακοπών λειτουργίας και απώλειας βασικών εργαζομένων, δραστηριοποίησης του προσωπικού και διατήρησης της αφοσίωσής τους. Τέλος, τα οφέλη που αποκομίζουν οι επιχειρήσεις, αυξάνουν την ανταγωνιστικότητά τους.

Ανάληψη ευθύνης και ενεργή συμμετοχή όλων
Στο πλαίσιο της φετινής Ευρωπαϊκής Εβδομάδας για την Ασφάλεια και την Υγεία στην εργασία (19-23 Οκτωβρίου), ο EU-OSHA επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια στον κλάδο των εργασιών καθαριότητας.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ, International Labour Organization, ILO), ένας αυτόνομος διεθνής διακρατικός οργανισμός, από το 2001 έχει καθιερώσει την 28η Απριλίου ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία», με στόχο να ευαισθητοποιήσει κυβερνήσεις, εργοδότες και εργαζόμενους όσον αφορά στη βελτίωση των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στην εργασία, την πρόληψη και τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών.

Η Ελλάδα έχει ενταχθεί επίσημα στην ομάδα των 100 και πλέον χωρών ανά τον κόσμο που συμμετέχουν ενεργά σε αυτόν τον εορτασμό. Η διοργάνωση της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας και Ασφάλειας από τη ΔΟΕ, γίνεται με την υποστήριξη της Διεθνούς Ένωσης Κοινωνικής Ασφάλισης (ISSA).

Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας της ΔΟΕ, το οποίο κάθε χρόνο συντάσσει ετήσια έκθεση στο πλαίσιο του εορτασμού, αναφέρει μεταξύ άλλων στην έκθεση για το 2009: «Καθένας από εμάς, από τη θέση στην οποία βρίσκεται είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία: ως εργοδότες ή στελέχη, είμαστε υπεύθυνοι να εγγυηθούμε ότι οι εργασιακοί χώροι που εξαρτώνται από εμάς είναι ασφαλείς και δεν κρύβουν κανένα κίνδυνο για την υγεία, ως εργαζόμενοι, είμαστε υπεύθυνοι να εργαζόμαστε με ασφάλεια, να προστατεύουμε τους εαυτούς μας και να μη θέτουμε σε κίνδυνο τους άλλους».

Άλλωστε, και στη Διακήρυξη του Λουξεμβούργου του 1997 για την προαγωγή της υγείας στο χώρο εργασίας αναφέρεται ότι «η προαγωγή της υγείας στο χώρο εργασίας είναι μία συντονισμένη προσπάθεια των εργοδοτών, των εργαζομένων και της κοινωνίας, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ευεξίας των ανθρώπων στο εργασιακό περιβάλλον».


Case Study: Η Υγεία και η Ασφάλεια στον Όμιλο Everest
Ο ορισμός της υγείας και ασφάλειας στην εργασία, όπως καθορίζεται στο πρότυπο OHSAS 18001, είναι οι συνθήκες και οι παράγοντες εκείνοι που επηρεάζουν την ευεξία των εργαζομένων και οποιοδήποτε άλλου προσώπου στο χώρο εργασίας.

Εμείς στον όμιλο Everest, πιστεύουμε ότι η διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων δεν αφορά μόνο την προστασία των εργαζομένων από κίνδυνο ή τραυματισμό ή ασθένεια αλλά πρέπει συνδυαστικά να στοχεύει:

  • Στην προαγωγή και διατήρηση του υψηλότερου επιπέδου φυσικής, νοητικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σε όλα τα επαγγέλματα
  • Στην πρόληψη των επιδράσεων που ενδέχεται να έχουν οι συνθήκες εργασίας στην υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων
  • Στην προστασία των εργαζομένων από επαγγελματικούς κινδύνους
  • Στην προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο.

Τα οφέλη που παρέχει η εφαρμογή και η πιστοποίηση ενός τέτοιου συστήματος στις εταιρείες του ομίλου μας είναι πολλαπλά:

  • Εναρμονιζόμαστε με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τις κανονιστικές διατάξεις
  • Δεσμευόμαστε για συνεχή βελτίωση
  • Παρέχουμε υπηρεσίες προστασίας και πρόληψης για τη μείωση και εξάλειψη των εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών
  • Βελτιώνουμε τις συνθήκες εργασίας με αποτέλεσμα την αύξηση της αποδοτικότητας των εργαζομένων και κατ’ επέκταση την αύξηση της παραγωγής και τη βιωσιμότητα της επιχείρησης
  • Διαμορφώνουμε ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας τόσο για τους εργαζόμενούς μας όσο και για τους συνεργάτες και επισκέπτες της επιχείρησης
  • Μειώνουμε τα κόστη αφού πρόκειται για επένδυση
  • Βελτιώνουμε την εικόνα της επιχείρησης.

Δημήτρης Σαραντόπουλος, HR Director Ομίλου Εταιρειών Everest

Case Study: Η Υγιεινή και Ασφάλεια στην Euromedica
Το ζήτημα της υγιεινής και ασφάλειας στον εργασιακό χώρο έχει προκύψει τις τελευταίες δεκαετίες από την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και νέων μεθόδων οργάνωσης της εργασίας για την αποτελεσματικότερη διοίκηση των επιχειρήσεων.

Τα οφέλη που απολαμβάνει μια εταιρεία που επιλέγει να ακολουθήσει ένα σύστημα υγιεινής και ασφάλειας είναι:
1. Συμμόρφωση με την εθνική νομοθεσία (αναμένεται ότι μεσοπρόθεσμα το σώμα επιθεώρησης εργασίας θα επιβάλλει σοβαρά πρόστιμα για παραβάσεις μέχρι και την προσωρινή διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης).

2. Μείωση κόστους λειτουργίας επιχείρησης και αύξηση παραγωγικότητας σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

3. Αναπτέρωση ηθικού των εργαζομένων.

4. Ικανοποίηση απαίτησης πελάτη (σε κάποιες επιχειρήσεις αποτελεί συμβατική υποχρέωση η ύπαρξη και εφαρμογή συστήματος Υγιεινής & Ασφάλειας).

5. Ο εργοδότης είναι νομικά υπεύθυνος σε περίπτωση ατυχήματος και διώκεται. Με ένα σύστημα Υγιεινής & Ασφάλειας η πιθανότητα ατυχήματος μειώνεται.

Ένα σύστημα θεωρείται επιτυχημένο όταν η εταιρεία μακροπρόθεσμα έχει ελαχιστοποιήσει και πολλές φορές εκμηδενίσει την πρόκληση ατυχημάτων στο χώρο εργασίας.

Η επιλογή των συνεργατών είναι πολύ σημαντική παράμετρος για την επιτυχία ενός συστήματος Υγιεινής και Ασφάλειας. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επιλέγουν έμπειρους τεχνικούς ασφαλείας και γιατρούς εργασίας για το συγκεκριμένο κλάδο.

Ο κλάδος της υγείας χρήζει ιδιαίτερης προσοχής στα θέματα Υγιεινής και Ασφάλειας. Οι κίνδυνοι που αναπτύσσονται στους χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας είναι: 1. από μολυσματικό υλικό, 2. από βιολογικούς παράγοντες, 3. από ανεπαρκή διαχείριση των ιατρικών αποβλήτων.

Τα κύρια μέτρα που λαμβάνονται για την προφύλαξη του προσωπικού από τους παραπάνω κινδύνους είναι: υγιεινή χεριών, χρήση γαντιών, χρήση μάσκας και προστατευτικών γυαλιών, χρήση μπλούζας (χειρουργεία), σωστός χειρισμός αιχμηρών και χρησιμοποιημένων εργαλείων, εμβολιασμός.

Τρόποι για την διασφάλιση της υγιεινής και ασφάλειας είναι η συνεχής εκπαίδευση των εργαζομένων, η συστηματοποίηση όλων των διαδικασιών, ο τακτικός έλεγχος του ιατρικού εξοπλισμού και η ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων.

Σμαράγδα Παπαδοπούλου, Διεύθυνση Ανθρωπίνων Πόρων Β. Ελλάδος, Euromedica