«Οι εργαζόμενοι θα έρχονται πλέον στο γραφείο για να ανταλλάξουν απόψεις, να καινοτομήσουν και να ασκήσουν τη δημιουργικότητά τους, αφού οι υπόλοιπες εργασίες θα μπορούν να επιτελούνται εξ αποστάσεως» είχε δηλώσει η Ραφαέλ Νικό, ανώτερο διοικητικό στέλεχος της Mercer στη «Le Figaro», θέλοντας να δώσει το στίγμα για τον χαρακτήρα των εργασιακών χώρων
στη μετά-πανδημίας εποχή. Πρόκειται για μία εξαιρετικά εύστοχη προσέγγιση της πραγματικότητας που αναδύεται στη νέα καθημερινότητα των επιχειρήσεων ανά τον κόσμο. Ήδη, ο όρος «flex office» δείχνει να κυριαρχεί, περιγράφοντας ένα ευέλικτο γραφείο, χωρίς εξατομικευμένο χώρο εργασίας για τον κάθε εργαζόμενο. Πρόκειται για γραφεία, που περιλαμβάνουν όλες τις σύγχρονες υποδομές ενός γραφείου, επιτρέπουν ωστόσο να έχει κάποιος έναν ιδιωτικό χώρο εργασίας για όσο τον χρειάζεται και στη συνέχεια στον ίδιο χώρο μπορεί να καθίσει κάποιος άλλος εργαζόμενος. Σε κάθε περίπτωση, είναι πλέον ξεκάθαρο ότι το σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον λίγη σχέση θα έχει με το αντίστοιχο των προηγούμενων χρόνων, όχι μόνο εξαιτίας των αλλαγών που επέφερε η πανδημία, αλλά και λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας, που δίνει πλέον τη δυνατότητα αποτελεσματικής εργασίας εξ αποστάσεως. Η υβριδική εργασία έχει πολλαπλά οφέλη όχι μόνο για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις, αλλά και για το περιβάλλον, αφού οι λιγότερες μετακινήσεις μειώνουν το αποτύπωμα άνθρακα για κάθε εταιρεία.

Τα οφέλη αυτού του τύπου της εργασίας συμβαδίζουν και με τα νέα μέτρα που παρουσίασε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Ένωση για την εξοικονόμηση ενέργειας μέσω της υιοθέτησης της τηλεργασίας και τη μείωση των μετακινήσεων. Σύμφωνα δε με πρόσφατη έρευνα της IWG, το 66% των εργαζομένων υποστηρίζει ότι είναι σημαντικό να περιοριστούν οι καθημερινές μετακινήσεις, ενώ το 76% τονίζει πως οι λιγότερες μετακινήσεις αποτελούν ένα σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης. Οι ηγέτες των επιχειρήσεων συμφωνούν, με το 69% να δηλώνει ότι η μείωση των καθημερινών μετακινήσεων του προσωπικού συμβάλλει στους στόχους βιωσιμότητας των εταιρειών.

Παράλληλα, το 77% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η υβριδική εργασία έχει θετικό αντίκτυπο στη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα της εταιρείας, καθώς αποδεσμεύει τους εργαζόμενους από χρονοβόρες καθημερινές μετακινήσεις από και προς το γραφείο και τους επιτρέπει να μοιράζουν τον χρόνο στο γραφείο, το σπίτι ή σε ένα ευέλικτο χώρο εργασίας. Καθώς η τάση για την υβριδική εργασία αυξάνεται, οι εταιρείες συνειδητοποιούν, επίσης, ότι τα τεράστια κτίρια των κεντρικών γραφείων τους στο κέντρο της πόλης θα μικρύνουν σε μέγεθος. Όπως αναφέρει εξάλλου η ίδια έρευνα, το 25% των εργαζομένων τάσσεται υπέρ της υβριδικής εργασίας, κάτι που μπορεί να οδηγήσει στο φαινόμενο των «πόλεων των 15 λεπτών», όπου οι άνθρωποι μπορούν να βρουν όλα όσα χρειάζονται, συμπεριλαμβανομένου του γραφείου τους, σε απόσταση 15 λεπτών με τα πόδια από το σπίτι τους, συμβάλλοντας σε ένα πιο πράσινο μέλλον.

ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ, ΝΕΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ
Όλα τα παραπάνω μοιραία διαφοροποιούν και τον τρόπο που θα πρέπει να σχεδιαστούν τα γραφεία και οι εργασιακοί χώροι των επόμενων χρόνων, οι οποίοι θα είναι μικρότεροι, ευέλικτοι αλλά και περισσότερο ανθρωποκεντρικοί. Όλοι, πλέον, συμφωνούν ότι το σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον πρέπει να αποτελεί σύμμαχο ευημερίας και παραγωγικότητας. Οι εργαζόμενοι, μετά την περιπέτεια της πανδημίας αλλά και την ακόμα δυσκολότερη καθημερινότητα που βιώνουν λόγω των αυξημένων απαιτήσεων τόσο της επαγγελματικής όσο και της κοινωνικής ζωής, έχουν ανάγκη να αισθάνονται ευχάριστα, προκειμένου να εργαστούν αποτελεσματικά. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις πρέπει να αξιοποιήσουν τους εργασιακούς χώρους τους, προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής σε αυτούς. Όπως αποδεικνύεται καθημερινά, πλέον, οι χώροι εργασίας που είναι σχεδιασμένοι ανθρωποκεντρικά ενισχύουν την ευημερία και την παραγωγικότητα των εργαζομένων, βοηθούν τις επιχειρήσεις να προσελκύουν και να διατηρούν ταλαντούχα στελέχη, να μειώσουν το κόστος απουσίας από την εργασία, να μειώσουν το εργασιακό στρες και τις αρνητικές συνέπειές του αλλά και να αυξήσουν την παραγωγικότητα των εργαζομένων τους. Την ίδια στιγμή, οι ανθρωποκεντρικοί χώροι εργασίας ενισχύουν το engagement, ενώ διατηρούν το ηθικό των εργαζομένων σε υψηλά επίπεδα, αφού προάγουν την ομαδική εργασία, την κοινωνικοποίηση και τη συναδελφικότητα.

Με το δεδομένο ότι η πανδημία δεν έχει κλείσει τον κύκλο της, ωστόσο, ο Τριαντάφυλλος Μπεργελές, Commercial Director της Up Hellas εκτιμά ότι ενδέχεται το άμεσο μέλλον να επιφυλάσσει κάποιες επιπλέον μικρές εκπλήξεις στο εργασιακό περιβάλλον. «Η μεγαλύτερη πρόκληση, κυρίως, για τις επιχειρήσεις που είχαν διατηρήσει τη μόνιμη τηλεργασία μέχρι και σήμερα, θεωρητικά θα ήταν να πείσουν τους εργαζόμενους να αλλάξουν την καθημερινότητά τους και να επιστρέψουν στο γραφείο, που είναι και το προφανές. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι το ουσιαστικό θέμα, που δεν είναι τόσο εμφανές, είναι η επανασύνδεση και ανοικοδόμηση της εταιρικής φιλοσοφίας και κουλτούρας, που δυστυχώς είχε αποδυναμωθεί τα τελευταία δύο χρόνια» επισημαίνει χαρακτηριστικά.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Τι σημαίνει, όμως, ανθρωποκεντρικός χώρος εργασίας; Τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι τα εργονομικά έπιπλα, οι πολυλειτουργικοί χώροι, η ολοκληρωμένη τεχνολογία, οι ανοικτοί χώροι, καλά αεριζόμενοι και φωτισμένοι, η ύπαρξη χώρων ξεκούρασης και αναψυχής, αλλά και η διαρρύθμιση που προάγει τη συνεργασία και όχι την απομόνωση. Με άλλα λόγια, ο τρόπος που ο εργασιακός χώρος είναι διαρρυθμισμένος θα πρέπει να προτρέπει τον εργαζόμενο να κινείται εύκολα στους χώρους, ώστε να αλληλεπιδρά με τους συναδέλφους του αλλά και να έχει καλύτερη σωματική ευεξία. Εδώ, βοηθάει πολύ η δημιουργία χαλαρών χώρων συναντήσεων και συνεργασιών, οι οποίοι είναι εξοπλισμένοι με εργονομικά έπιπλα και τα απαραίτητα τεχνολογικά facilities.
Iδιαίτερα σημαντική είναι ακόμα η ακουστική του χώρου και η ηχομόνωσή του, αφού ένα θορυβώδες περιβάλλον προκαλεί εκνευρισμό και δεν βοηθάει στην παραγωγικότητα και στη συνεργασία. Η ακουστική άνεση είναι σημαντική με άλλα λόγια και μπορεί να επιτευχθεί με την αξιοποίηση κατάλληλων ηχοαπορροφητικών προϊόντων που βοηθούν στη συγκέντρωση και επιδρούν θετικά στην ψυχολογία των εργαζόμενων, οι οποίοι έτσι γίνονται πιο δημιουργικοί, παραγωγικοί, καινοτόμοι και αποτελεσματικοί.

Εξίσου σημαντικό σε έναν ανθρωποκεντρικό χώρο εργασίας είναι να υπάρχουν τα κατάλληλα φυτά και φυσικά υλικά, τα οποία δημιουργούν ηρεμία και αρμονία, βοηθώντας τους εργαζόμενους να αισθάνονται πιο άνετα, πιο ήρεμοι και λιγότερο ευερέθιστοι. Εν κατακλείδι, οι εργασιακοί χώροι με καθαρή ατμόσφαιρα, σωστές συνθήκες κλιματισμού και φωτισμού έχουν θετική επίδραση στη διάθεση, στην ενέργεια, στην παραγωγικότητα και στη δημιουργικότητα των εργαζομένων, αφού τους δίνουν τη δυνατότητα να εργάζονται με ασφάλεια και άνεση.

Τον περασμένο Απρίλιο, στο πλαίσιο του Leadership Roundtable του Fortune USA, o Alain Bejanni, CEO της Majid Al Futtaim που εδρεύει στο Ντουμπάι, είπε ότι το γραφείο πρέπει, πλέον, να γίνει ένα μέρος στο οποίο οι άνθρωποι θα πηγαίνουν επειδή το απολαμβάνουν και όχι απλά επειδή πρέπει υποχρεωτικά να δουλεύουν εκεί. Όπως ειπώθηκε στο συνέδριο, η γνωστή φράση του Harold Samuel το 1994 «location, location, location», που είχε πει ο τελευταίος, θέλοντας να αναδείξει τα χαρακτηριστικά που έπρεπε εκείνη την εποχή να έχουν οι χώροι εργασίας, έχει πλέον αντικατασταθεί από το τρίπτυχο «τοποθεσία, ευελιξία, ευεξία». Πριν λίγα μόλις χρόνια, ο David Smith, Head of HR Research της Cushman & Wakefield είχε πει ότι στο εγγύς μέλλον αντί να έχουμε έναν μόνο χώρο γραφείου, θα έχουμε ένα καθημερινό οικοσύστημα εργασίας. «Οι εργαζόμενοι θα μπορούν να μην πηγαίνουν καθημερινά σε ένα κεντρικό γραφείο, αλλά θα πηγαίνουν εκεί μόνο όταν αυτό θα συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση, την ανάπτυξη, τη συνεργασία και την ουσιαστική καθοδήγησή τους».

ΣΤΑΘΕΡΗ ΑΞΙΑ
Μπορεί η πανδημία να έδωσε ώθηση στην εξ αποστάσεως εργασία, μέσω της τηλεργασίας, ωστόσο, οι εργασιακοί χώροι θα παραμείνουν πάντα σημαντικοί και δεν πρόκειται να εκλείψουν. Πέρα από τους προφανείς λόγους (συνεργατικότητα, κοινωνικοποίηση, συντονισμός, feedback κ.ά.), ένας επιπλέον λόγος είναι και το γεγονός ότι για τον μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων ανά τον κόσμο είναι δύσκολο να δημιουργηθούν στο σπίτι του συνθήκες συγκέντρωσης που απαιτούνται για την εργασία του, ενώ δεν είναι δεδομένο ότι θα υπάρχουν οι ενδεδειγμένες υποδομές που θα μπορούν να στηρίξουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, έστω και εάν η εταιρεία καλύπτει το κόστος δημιουργίας και λειτουργίας αυτού. Τα ερεθίσματα στο σπίτι είναι πολλά και πολλές φορές δημιουργούν περισπασμούς, ενώ η διαρκής εργασία από αυτό δεν επιτρέπει στους εργαζόμενους να κοινωνικοποιηθούν και να ανταλλάξουν ιδέες. Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη διαμόρφωσης λειτουργικών χώρων εργασίας θα είναι πάντα μεγάλη. Έτσι, η δημιουργία θετικής κουλτούρας εργασίας, η έμφαση στη φροντίδα των εργαζομένων, η εφαρμογή Rise of Employee Management και η αναβάθμιση και κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού θα παραμείνουν σταθερά ζητούμενα για τις επιχειρήσεις, με βασικό όχημα για την επίτευξή τους, τους εργονομικούς, ασφαλείς και ανθρωποκεντρικούς χώρους εργασίας.

Με μία περισσότερο «τεχνοκρατική» προσέγγιση, οι εργασιακοί χώροι του μέλλοντος θα αποτελούν «κοινωνικούς κόμβους». Όπως αναφέρει η IWG, «θα δημιουργηθούν χώροι για την ενίσχυση της δημιουργικότητας, την οικοδόμηση σχέσεων και την προσωπική επικοινωνία μεταξύ επαγγελματιών, ενώ το υβριδικό μοντέλο εργασίας θα επιτρέψει στους εργαζόμενους να χρησιμοποιήσουν αυτές τις νέες εγκαταστάσεις με τρόπους που να ταιριάζουν καλύτερα στο δικό τους μοτίβο ζωής και καλύπτοντας τις προσωπικές τους εργασιακές ανάγκες». Από την άλλη πλευρά, με την υβριδική μορφή εργασίας, τα γραφεία των επιχειρήσεων δεν χρειάζεται πλέον να φιλοξενούν όλους τους εργαζόμενους ταυτόχρονα, κάτι που σημαίνει ότι αυτές μπορούν να μειώσουν τα τετραγωνικά των χώρων τους, άρα και τα λειτουργικά κόστη τους. «Η παροχή πρόσβασης στους εργαζόμενους σε ευέλικτους χώρους εργασίας επιτρέπει στις επιχειρήσεις να συνάπτουν συμβάσεις ή να επεκτείνονται άμεσα, ανάλογα με τον αριθμό των εργαζομένων τους, αντί να συνάπτουν άκαμπτες μισθώσεις γραφείων» καταλήγει η IWG. Πέρα από τα παραπάνω, είναι ξεκάθαρο ότι η πραγματικότητα αυτή θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις και στους CEOs τα χρήματα που έδιναν για τις εγκαταστάσεις, να τα δίνουν για την πρόσληψη ανθρώπινου δυναμικού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εξέλιξη της αγοράς εργασίας, την ανάπτυξη των επιχειρήσεων αλλά και την ευρύτερη ανάπτυξη της επιχειρηματικής και οικονομικής δραστηριότητας.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ
Πώς μπορεί, ωστόσο, ένας σύγχρονος εργασιακός χώρος να ενισχύσει την παραγωγικότητα αλλά και την αποτελεσματική συνεργασία των εργαζομένων; Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα δίνει μία ιταλική εταιρεία σχεδιασμού σύγχρονων εργασιακών χώρων και αφορά σε μία ιταλική εταιρεία τεχνολογίας. Η συγκεκριμένη εταιρεία δημιούργησε ένα περιβάλλον εργασίας ανοικτού χώρου, το οποίο ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ εργαζομένων, την ανταλλαγή ιδεών και την ομαδική ανάπτυξη μεταξύ των ανθρώπων που εργάζονται σε διαφορετικά έργα. Ο χώρος αυτός διαθέτει μία πολύ άνετη γωνιά διαλείμματος, όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να κρατήσουν το φαγητό τους και να τρώνε με τους συναδέλφους για μεσημεριανό γεύμα. Επιπρόσθετα, η εταιρεία επιτρέπει στους εργαζόμενους να παίζουν επιτραπέζιο ποδόσφαιρο ή ηλεκτρονικά παιχνίδια μετά το γεύμα. Η εφαρμογή ενός άνετου εργασιακού περιβάλλοντος είχε θετικές επιπτώσεις στο κίνητρο του προσωπικού και, συνεπώς, στην παραγωγικότητα.

Ένα πλεονέκτημα που η διοίκηση σημείωσε χάρη στο ανοιχτό περιβάλλον χώρου είναι ότι γίνεται πολύ πιο εύκολο να καταγραφούν σημαντικά ζητήματα ή προβλήματα του ανθρώπινου δυναμικού, ακούγοντας τις συνομιλίες. Έτσι, οι διοικούντες και τα στελέχη του HR γνωρίζουν τα κρίσιμα ζητήματα πολύ νωρίτερα, πριν διογκωθούν, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για όλες τις πλευρές. Με τη δημιουργία ενός λειτουργικού και υγιεινού χώρου διαλείμματος, με την παροχή στους εργαζομένους πόσιμου νερού, φρέσκου καφέ και μίας άνετης κουζίνας, η εταιρεία διαπίστωσε ότι είχε σημαντικά οφέλη, όπως εξοικονόμηση χρημάτων και χρόνου, ενίσχυση του engagement, καλλιέργεια συναδελφικού κλίματος, προώθηση του υγιεινού τρόπου ζωής (αφού οι εργαζόμενοι μαγειρεύουν το δικό τους υγιεινό φαγητό, αντί να παραγγέλνουν) αλλά και εξαιρετικά καλή διάθεση από την πλευρά των εργαζομένων, κάτι που προφανώς η εταιρεία «εισέπραξε» μέσω υψηλότερης παραγωγικότητας αλλά και καλύτερης ψυχικής υγείας των τελευταίων.

Αναφερόμενος στην οργανωσιακή κουλτούρα και τον ρόλο της στο εργασιακό περιβάλλον, ο Τ. Μπεργελές τονίζει ότι αυτή πάντα απασχολούσε τα δομημένα τμήματα Ανθρώπινου Δυναμικού και, σίγουρα, θα συνεχίσει να απασχολεί στο εγγύς μέλλον. Όπως εκτιμά, εταιρείες που έχουν υιοθετήσει τα υβριδικά μοντέλα εργασίας ή ακόμα και τη μόνιμη τηλεργασία, θα αντιμετωπίσουν προφανώς περισσότερες δυσκολίες στην εναρμόνιση και μετάδοση της κουλτούρας / φιλοσοφίας στους εργαζομένους τους, καθώς ακόμα και η σποραδική απουσία από τον χώρο και το περιβάλλον εργασίας, θα αποδυναμώνει κάθε ανάλογη προσπάθεια. «Πιστεύω ότι το κάθε HR τμήμα θα χρειαστεί να είναι περισσότερο εφευρετικό, ώστε να βρει νέους τρόπους να επικοινωνεί αλλά και να προσπαθεί να ενσωματώσει τις αξίες και τη φιλοσοφία σε όλους τους εργαζομένους. Άρα, δεν θεωρώ ότι έχουν μία φαινομενικά εύκολη πρόκληση μπροστά τους» υπογραμμίζει.

ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ «RESIMERCIAL»
Οι σύγχρονοι εργασιακοί χώροι στο εγγύς μέλλον θα διαθέτουν χαρακτηριστικά που διαθέτουν τα γραφεία στα σπίτια των εργαζομένων. Και αυτό, διότι όλες οι διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι είναι περισσότερο παραγωγικοί σε ένα οικείο περιβάλλον, το οποίο λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες τους και τις καλύπτει ουσιαστικά. Σήμερα, περισσότερο από το 50% του ανθρώπινου δυναμικού σε όλο τον κόσμο ακολουθεί το υβριδικό μοντέλο εργασίας, με αποτέλεσμα οι χώροι γραφείων να στρέφονται ολοένα και περισσότερο στον όρο «Resimercial», ο οποίος αποτελεί συνδυασμό των λέξεων «residential» και «commercial». Πρόκειται για ένα νέο μοντέλο εργασίας, το οποίο συνδυάζει τα δύο αυτά χαρακτηριστικά, με χώρους διαμορφωμένους, έτσι ώστε να φιλοξενούν πολλές διαφορετικές δραστηριότητες σε «home comfort» περιβάλλον, οι οποίοι θα προσομοιάζουν όλο και περισσότερο με οικιακούς χώρους και διαμορφώνονται με βάση τις ανάγκες των εργαζομένων.

Στην όλη εικόνα των χώρων αυτών προστίθεται και η τεχνολογία τελευταίας γενιάς με το απαραίτητο λογισμικό που δίνει τη δυνατότητα «προκράτησης» σε workstations, meeting rooms και άλλους κοινόχρηστους χώρους, ενώ επιτρέπει ευελιξία στη διαχείριση του εμβαδού των γραφείων. Είναι σαφές ότι οι εργαζόμενοι θα είναι περισσότερο ευχαριστημένοι και παραγωγικοί, όταν ξέρουν ότι μπορούν να επιλέξουν το πότε, πού και πώς θα λειτουργούν. Σύμμαχοι σε αυτή τους την προσπάθεια είναι οι smart συσκευές, τα οπτικοακουστικά συστήματα, το cloud computing, οι συνεργατικές εφαρμογές νέας γενιάς και άλλες τεχνολογίες. Όσον αφορά στον ρόλο της τεχνολογίας, ο Commercial Director της Up Hellas τονίζει ότι στον χώρο του εργασιακού περιβάλλοντος, αρκετές εταιρείες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τα θετικά σημεία που τους προσφέρει, ώστε να αντικαταστήσουν πιο παραδοσιακές μεθόδους και πρακτικές. «Κατ’ εμέ, βασική προϋπόθεση είναι, να μην εκλείψει η ανθρώπινη επαφή και συνεργασία, σε όλα τα επίπεδα. Διαφορετικά, δεν νομίζω ότι θα διαφέρουμε αρκετά από μία μεγάλη ομάδα freelancers. Πάντα, υπάρχει ένα ρίσκο κατά πόσο κάποιες εσωτερικές λειτουργίες ή ενέργειες θα πρέπει να αυτοματοποιηθούν ή να αντικατασταθούν, αλλά πιστεύω ότι η προσωπική και η ανθρώπινη επαφή, προσφέρει το καθοριστικό συστατικό για την επιτυχία και το χτίσιμο μίας συμπαγούς εργασιακής ομάδας», καταλήγει ο Τ. Μπεργελές.