Δεν χρειάζεται κανείς να ανατρέξει σε επιστημονικές έρευνες για να διαπιστώσει τις ψυχολογικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης. Απολύσεις, περικοπές μισθών και εργασιακή ανασφάλεια είναι ορισμένες από τις καταστάσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η πλειοψηφία των ανθρώπων σήμερα. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας μέσω των Προγραμμάτων Υποστήριξης Εργαζομένων φαίνεται ότι είναι στις μέρες μας πιο επίκαιρη από ποτέ.

Αν ανοίξουμε τα μάτια, τα αυτιά και την καρδιά μας σε όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας, μπορούμε εύκολα να διαπιστώσουμε όσα προκύπτουν από τις διάφορες στατιστικές έρευνες που διεξάγονται κατά καιρούς. Οι περισσότεροι άνθρωποι, είτε από προσωπική εμπειρία είτε στο οικογενειακό ή φιλικό τους περιβάλλον, έχουν βιώσει τις επιπτώσεις των αλλαγών που έχουν επέλθει στην αγορά εργασίας ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης. Ειδικά η ψυχολογική διάσταση των συνεπειών αυτών, δυστυχώς γίνεται ευρέως γνωστή, συχνά με τραγικό τρόπο. Η αύξηση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και μελαγχολίας αλλά και των αυτοκτονιών αποτελεί μία θλιβερή πραγματικότητα.

Τα στοιχεία που προκύπτουν από πρόσφατη έρευνα της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας είναι αποκαλυπτικά: οι 7 στους 10 Έλληνες που βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία, είναι στα όρια της κατάθλιψης! Οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης έχουν γεννήσει συναισθήματα θυμού, απαισιοδοξίας και φόβου στην πλειοψηφία των ανθρώπων. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα υψηλότερα ποσοστά συναντώνται στους άνεργους και σε όσους έχουν υποστεί μείωση μισθού.

Σημαντικές ωστόσο είναι οι συνέπειες σε ψυχολογικό επίπεδο και για τους «επιζήσαντες», αυτούς δηλαδή που διατηρούν την εργασία τους αλλά καλούνται να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται έπειτα από διαρθρωτικές αλλαγές. Η διαταραχή της συγκέντρωσης στην εργασία, ο εκνευρισμός, ο θυμός προς τη διοίκηση, τα υψηλά ποσοστά απουσίας από την εργασία, τα αισθήματα ματαιότητας και έλλειψης είναι ορισμένες από τις συνέπειες του στρες.

Σχετικά με τις ενδείξεις που μαρτυρούν ότι κάποιος εργαζόμενος έχει ανάγκη από υποστήριξη, η Νέλλυ Γιαννακά, Ψυχολόγος, Υπεύθυνη Προγραμμάτων Υποστήριξης Ανθρώπινου Δυναμικού στην Ergonomia, αναφέρει ότι αυτές «συνοδεύονται από συμπτώματα σε οργανικό, συναισθηματικό και γνωστικό επίπεδο, καθώς και στη συμπεριφορά του εργαζόμενου. Απότομες αλλαγές στο βάρος, χρόνια κόπωση και μυοσκελετικά προβλήματα, θα πρέπει να “χτυπήσουν το καμπανάκι” στη διοίκηση της επιχείρησης. Αύξηση κατανάλωσης ποτού και καπνίσματος αποτελούν επίσης μερικά παραδείγματα ανησυχητικών συμπεριφορών. Τέλος, ο συχνός απουσιασμός ή αργοπορία στην ώρα προσέλευσης, χαμηλοί δείκτες παραγωγικότητας, συχνές εσφαλμένες εκτιμήσεις και διαπληκτισμοί με συναδέλφους ή πελάτες, θα πρέπει έγκαιρα να ληφθούν υπόψη στις υποστηρικτικές δράσεις της εταιρείας προς τον εργαζόμενο».


Αντιμετωπίζοντας το άγχος στο χώρο εργασίας
Εκτός από τα στοιχεία που προέκυψαν από την Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας, η εξαιρετικά δυσμενής θέση στην οποία βρίσκονται οι Έλληνες εργαζόμενοι ως προς την ψυχική τους κατάσταση, καταδεικνύεται και από άλλες μελέτες που διεξάγονται για τις συνθήκες εργασίας.

Συγκεκριμένα, η έρευνα του European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions, που δημοσιοποιήθηκε το 2007, αποκάλυψε ότι η κατάσταση της υγείας του 60% των Ελλήνων εργαζομένων επηρεάζεται από την εργασία, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο, την ώρα που ο αντίστοιχος μέσος όρος της Ευρώπης των 27 είναι 35%. Το στρες, οι πονοκέφαλοι και η ευερεθιστότητα είναι τα πιο συχνά αναφερόμενα προβλήματα που σχετίζονται με την εργασία και τα οποία λειτουργούν επιβαρυντικά στην ψυχική υγεία.

Ωστόσο, οι πιεστικές συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται οι εργαζόμενοι να λειτουργήσουν, δεν οφείλονται μόνο στην οικονομική κρίση. Και πριν ακόμα το ξέσπασμά της, το άγχος που πηγάζει από την εργασία, αποτελούσε ένα ακόμα «επίτευγμα» του 21ου αιώνα! Αυξημένες απαιτήσεις, ανταγωνισμός, πιεσμένα ωράρια δημιουργούν το γενικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν και να ανταποκριθούν οι εργαζόμενοι τις τελευταίες δεκαετίες.

Πολλοί οργανισμοί που αναγνωρίζουν τις συνθήκες αυτές, θέλοντας να δείξουν έμπρακτα το ενδιαφέρον τους τόσο για τους ανθρώπους τους όσο και για την ανάπτυξη και πρόοδο της εταιρείας (δεδομένου ότι οι δύο αυτοί παράγοντες είναι αλληλένδετοι), υιοθετούν και εφαρμόζουν Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων (Employee Assistance Programs). Τα EAP, δεν αποτελούν κλάδο της Ψυχολογίας, αλλά αφορούν έναν αυτόνομο επιστημονικό κλάδο. Διδάσκονται διεθνώς σε μεταπτυχιακό και διδακτορικό επίπεδο σε πολλές χώρες, ως εξειδίκευση επαγγελματιών στον τομέα της προαγωγής της Υγείας στον Εργασιακό Χώρο και στο Performance Management.

Σχετικά με το πώς θα καταλάβει μία εταιρεία ότι έχει ανάγκη από EAP, η Χριστίνα Μαζουροπούλου, Ψυχολόγος, Program Support Manager της Hellas EAP, αναφέρει: «Η αναγκαιότητα υλοποίησης EAP προγραμμάτων διαφαίνεται μέσα από μηχανισμούς αξιολόγησης, πολιτικές και άλλες άτυπες διαδικασίες που διαθέτει το HR Department μιας εταιρείας για την αναγνώριση των αναγκών των εργαζομένων. Με την εφαρμογή των ανωτέρω μεθόδων, η κάθε εταιρεία προβαίνει στην καταγραφή στοιχείων όπως παραγωγικότητα, άδειες και απουσίες, ατυχήματα, ιατροφαρμακευτικά κόστη, χρόνιες ασθένειες, συγκρούσεις, κ.ά.
 Επιπλέον, οι ΕΑΡ εταιρείες, διαθέτουν εξειδικευμένα και σταθμισμένα ψυχομετρικά εργαλεία π.χ. Needs Assessments, Health Risk Assessments, Behavioral Risk Assessments κ.ά., για τον εντοπισμό των ψυχοκοινωνικών αναγκών, των συμπεριφοριστικών επικινδυνοτήτων και της ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης των εργαζομένων. Η κάθε εταιρεία λοιπόν σε συνεργασία με τον ΕΑΡ πάροχο μπορεί να προβεί σε αξιολόγηση όλων των ανωτέρω αποτελεσμάτων, εντοπισμό των συγκεκριμένων αναγκών του κάθε εργασιακού χώρου και σχεδιασμό διαχρονικών παρεμβάσεων για αποτελεσματικό Employee Performance Management».

Έννοια και ιστορία
Τα Employee Assistance Programs είναι μία παροχή που προσφέρεται δωρεάν στους εργαζόμενους για την αντιμετώπιση προσωπικών προβλημάτων που επηρεάζουν δυσμενώς τις εργασιακές τους επιδόσεις, την υγεία και ευεξία. Τα ΕΑΡ μέσω υπηρεσιών όπως Coaching, αξιολόγηση, βραχυπρόθεσμη συμβουλευτική, Προγράμματα Υγείας και Ευεξίας, Διαχείριση Τραυματικών Γεγονότων, Work-life balance κτλ, βοηθούν τους εργαζόμενους να εντοπίσουν, να αναγνωρίσουν και να επιλύσουν προσωπικά ή/και επαγγελματικά προβλήματα.

Αν προκύψει ανάγκη, οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται και σε μέλη της οικογένειας του εργαζόμενου. Η παροχή αυτή, εκτός από τους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους απευθύνεται και στη διοίκηση της εταιρείας διαδραματίζοντας καθοδηγητικό ρόλο σε θέματα απόδοσης που σχετίζονται με τον άνθρωπο.

Τα Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων, έκαναν για πρώτη φορά την εμφάνισή τους κατά τη δεκαετία του ’40, με υπηρεσίες που ήταν επικεντρωμένες κυρίως στις επιπτώσεις της χρήσης και κατάχρησης αλκοόλ στις εργασιακές επιδόσεις. Με την πάροδο των χρόνων, οι στόχοι των ΕΑΡ διευρύνθηκαν προκειμένου να συμπεριλάβουν και άλλα προσωπικά θέματα που επηρεάζουν αρνητικά την εργασιακή απόδοση.

Τα Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων, γνώρισαν τη μεγαλύτερή τους άνθηση περίπου στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όπου οι εργοδότες ξεκίνησαν να επιδιώκουν την πρόληψη των προβλημάτων στο χώρο εργασίας που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βίαιες αντιδράσεις, πτώση του ηθικού των εργαζομένων και επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία.

Σήμερα, η πλειοψηφία των επιχειρήσεων του Fortune 500, διαθέτει Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων που προσφέρουν μία ποικιλία υπηρεσιών για τη βελτίωση της εργασιακής απόδοσης. Τα προγράμματα αυτά στελεχώνονται από ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες (ψυχολόγους, συμβούλους κτλ) που παρέχουν υπηρεσίες για την αντιμετώπιση παθογόνων καταστάσεων αλλά και για την πρόληψή τους.


Στήριξη σε εργαζόμενους…
Οι υπηρεσίες που παρέχονται μέσω των EAP μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους εργαζόμενους και τα μέλη των οικογενειών τους, προκειμένου να διαχειριστούν ζητήματα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς τόσο την εργασία τους όσο και την προσωπική τους ζωή. Οι σύμβουλοι των ΕΑΡ, παρέχουν υποστήριξη και αν το κρίνουν απαραίτητο, παραπέμπουν τους εργαζόμενους σε άλλες υπηρεσίες.

Σχετικά με τις βασικές EAP υπηρεσίες που παρέχει μία εταιρεία, η Χ. Μαζουροπούλου αναφέρει «την υποστήριξη και συμβουλευτική καθοδήγηση όλων των εργαζομένων και των μελών της οικογένειάς τους στα προσωπικά & εργασιακά προβλήματα που αντιμετωπίζουν (όπως υψηλά επίπεδα στρες, συγκρούσεις, χειρισμός κρίσιμων οικογενειακών θεμάτων κτλ). Επιπλέον οι υπηρεσίες αυτές παρέχουν Coaching στα στελέχη σε θέματα Performance Management. Στις ΕΑΡ υπηρεσίες εντάσσονται και προγράμματα όπως Πρόληψη & Προαγωγή Υγείας στον εργασιακό χώρο καθώς και διεθνώς πιστοποιημένα ΕΑΡ εκπαιδευτικά προγράμματα».

Πάνω στο ίδιο θέμα, τοποθετείται και η Ν. Γιαννακά η οποία αναφέρει: «Τα EAP ανάλογα με τις ιδιαίτερες κάθε φορά συνθήκες, περιλαμβάνουν συμβουλευτική εργαζομένων, προγράμματα διαχείρισης του μετατραυματικού στρες ύστερα από βίαιο συμβάν, αξιολόγηση και διαχείριση του στρες, coaching/mentoring διοίκησης. Επίσης, δράσεις προαγωγής της υγείας και ευεξίας με σκοπό την αλλαγή της συμπεριφοράς ως προς τη διατροφή, την άσκηση, το κάπνισμα και την εξισορρόπηση εργασιακής και προσωπικής ζωής».

Τα θέματα για τα οποία παρέχουν στήριξη τα ΕΑΡ είναι πολλά και έχουν να κάνουν με το ασφαλές περιβάλλον εργασίας, τις συναισθηματικές διαταραχές, τη χρήση ουσιών, σημαντικά γεγονότα στη ζωή ενός ατόμου (γεννήσεις, ατυχήματα, θάνατοι), οικονομικά – νομικά προβλήματα, οικογενειακά – προσωπικά θέματα, εργασιακές σχέσεις, φροντίδα ηλικιωμένων μελών της οικογένειας κτλ.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί εξαιτίας της απόδοσης ενός εργαζόμενου ή κάποιων συμπεριφορικών δυσλειτουργιών, να συστήνεται από τον ίδιο τον εργοδότη η αναζήτηση βοήθειας από τα ΕΑΡ. Αν και μία τέτοιου είδους πρακτική, ενισχύει τις ανησυχίες που υποστηρίζουν ότι τα ΕΑΡ θέτουν τα συμφέροντα του εργοδότη πάνω από την υγεία και την ευημερία των εργαζομένων, όταν αυτό γίνεται από έναν εξειδικευμένο πάροχο, λειτουργεί προς όφελος και του εργοδότη και των εργαζομένων.

Άλλωστε ο στόχος αυτών των προγραμμάτων, είναι να βοηθήσουν τον εργαζόμενο να διατηρήσει τη θέση εργασίας του και να λάβει βοήθεια για τυχόν προβλήματα ή θέματα που μπορεί να επηρεάζουν την απόδοσή του.
 
…και εργοδότες
Η ιδιαιτερότητα των ΕΑΡ και η αναγκαιότητα υλοποίησής τους, έγκειται στο ότι δεν αποτελούν απλά μία υποστηρικτική παρέμβαση αλλά ένα δομημένο μοντέλο για την επιχείρηση που συμβάλλει στη δημιουργία κουλτούρας για την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας στον εργασιακό χώρο.

Σε αυτό το χαρακτηριστικό αναφέρεται και ο διττός ρόλος των ΕΑΡ: στη στήριξη δηλαδή των ανθρώπων της επιχείρησης μέσω συμβουλευτικής, ψυχολογικής υποστήριξης και υπηρεσιών που αφορούν θέματα ψυχικής υγείας και στην καθοδήγηση της διοίκησης της επιχείρησης σχετικά με ζητήματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Σύμφωνα με μελέτες, η προσφορά ΕΑΡ οδηγεί σε ποικίλα οφέλη για τον εργοδότη, όπως οι χαμηλότερες ιατρικές δαπάνες, η μείωση του turnover και των απουσιών, η αύξηση της παραγωγικότητας κτλ.

Πράγματι, εάν ένας εργαζόμενος βελτιώνεται ως αποτέλεσμα της χρήσης αυτής της υπηρεσίας, τότε ευεργετημένοι είναι και ο εργοδότης και ο εργαζόμενος καθώς ο πρώτος επωφελείται από τις υψηλές επιδόσεις και ο δεύτερος κερδίζει με τη βοήθεια που έλαβε για κάποιο προσωπικό του πρόβλημα που επηρέαζε την ικανότητά του να επικεντρωθεί στην εργασία του.

Σημαντικά άλλωστε είναι και τα οφέλη που προκύπτουν για τις εταιρείες που υιοθετούν τα ΕΑΡ. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Χ. Μαζουροπούλου «πολλά από τα κόστη των επιχειρήσεων σχετίζονται άμεσα με το ανθρώπινο δυναμικό όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τα διάφορα προνόμια, το κόστος από τη μείωση της εργασιακής απόδοσης και τα οργανωσιακά ρίσκα. Τα ΕΑΡ μπορούν να παρέμβουν για τη μείωση του ανωτέρω κόστους και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων».

Και συμπληρώνει: «Η διεθνής εφαρμογή τους τα τελευταία 40 χρόνια εμφανίζει αξιόλογα μετρήσιμα ποιοτικά και ποσοτικά αποτελέσματα. Πρόσφατη έρευνα σε περισσότερες από τριάντα επιχειρήσεις στη Μεγάλη Βρετανία απέδειξε τη σημαντικότατη συμβολή των ΕΑΡ στη βελτίωση της ψυχοκοινωνικής υγείας των εργαζομένων και στην ενίσχυση της εργασιακής απόδοσης. Μετρήσεις του R.O.I. αποδεικνύουν σημαντικά οφέλη από τη μείωση των απουσιών και των ιατροφαρμακευτικών δαπανών, από την αύξηση της αποδοτικότητας, την ενίσχυση της δέσμευσης, τη διατήρηση πολύτιμων στελεχών, την αύξηση του ηθικού στους κόλπους της επιχείρησης».


Πάροχοι υποστηρικτικών προγραμμάτων
Συνήθως τα ΕΑΡ παρέχονται στις επιχειρήσεις από εξωτερικούς εξειδικευμένους συνεργάτες. Μία εταιρεία συνάπτει μία σύμβαση με έναν πάροχο ο οποίος προσφέρει και διαχειρίζεται τα Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων. Έτσι, οι υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στους εργαζόμενους και τα μέλη των οικογενειών τους, έχουν προπληρωθεί από τον εργοδότη. Ο εργοδότης είναι ο πελάτης της εταιρείας που παρέχει το ΕΑΡ αλλά τηρείται η έννοια της εξυπηρέτησης δύο πελατών: του εργοδότη και του εργαζόμενου.

Ένας υψηλής ποιότητας πάροχος, επικοινωνεί αποτελεσματικά με τους εργαζόμενους και τα προγράμματα υποστήριξης που παρέχει εξελίσσονται και διαμορφώνονται σύμφωνα με τις ανάγκες του κάθε οργανισμού. Σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και την επαγγελματική δεοντολογία, καθ’ όλη τη διάρκεια της παροχής των υπηρεσιών, διατηρείται εμπιστευτικότητα. Οι εργοδότες συνήθως δεν γνωρίζουν ποιος εργαζόμενος χρησιμοποιεί τα προγράμματα υποστήριξης εκτός και αν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις.

Οι εξωτερικοί συνεργάτες, παρέχουν ακόμα ένα επιπλέον όφελος στους εργαζόμενους, καθώς υπάρχει η αίσθηση ότι οι εμπιστευτικές συμβουλευτικές υπηρεσίες παρέχονται μακριά από τα μάτια και τα αυτιά συναδέλφων, προϊσταμένων και στελεχών του HR.

Σε περίπτωση που οι πελάτες αισθανθούν δυσάρεστα από τη συμπεριφορά του θεραπευτή μπορούν να υποβάλλουν καταγγελία. Ωστόσο, μία τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να δημιουργήσει αρνητικές συνέπειες για όλους, τόσο για τη φήμη του παρόχου ΕΑΡ όσο και για τους εργαζόμενους που θα αισθάνονται πλέον δύσπιστοι να χρησιμοποιήσουν αυτή την υπηρεσία. Έτσι, η επιλογή του παρόχου πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά και με αυστηρά κριτήρια.

Τα ΕΑΡ στον κόσμο
Οι υπηρεσίες που προσφέρονται μέσω των Προγραμμάτων Υποστήριξης Εργαζομένων (ΕΑΡ) έχουν θεσμοθετηθεί σε Διεθνές και Ευρωπαϊκό επίπεδο σε κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς ως επιστημονικό, εξειδικευμένο και ολοκληρωμένο εργαλείο πρόληψης και παρέμβασης.

Η ευρεία ανάπτυξη και χρήση των ΕΑΡ, οδήγησε στην ίδρυση του Διεθνούς Συλλόγου Employee Assistance Professionals Association (EAPA) Int. το 1971 στις ΗΠΑ ο οποίος σήμερα αριθμεί σχεδόν 100 διεθνή παραρτήματα και περισσότερα από 7.000 μέλη παγκοσμίως. Ο Διεθνής Σύλλογος, μεταξύ άλλων στοχεύει στην προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας στον εργασιακό χώρο και την προώθηση των ΕΑΡ μέσω της ολοκληρωμένης στρατηγικής του προγράμματος.

Αξιοσημείωτη είναι η εθελοντική συμβολή του Διεθνούς Συλλόγου ΕΑΡΑ, για την αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών, όπως τις τρομοκρατικές ενέργειες της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 και τα ακραία καιρικά φαινόμενα στη Ν. Ορλεάνη το 2005.

Στην Ευρώπη, τα ΕΑΡ με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Ταμείου, εξελίσσονται ραγδαία τα τελευταία 30 χρόνια και τα Παραρτήματα του Διεθνούς Συλλόγου ΕΑΡΑ στα κράτη μέλη της Ε.Ε. ίδρυσαν το Employee Assistance European Forum (EAEF). Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΑΡΑ Ιnt. είναι θεσμοθετημένα και υλοποιούνται ΕΑΡ στην Ιρλανδία, στη Μ. Βρετανία, στη Φινλανδία κτλ. Επίσης, στη Γαλλία, έπειτα από τα γεγονότα της France Telecom, η κυβέρνηση προσανατολίστηκε στη θεσμοθέτηση των ΕΑΡ ενώ στην Ιταλία, τα ΕΑΡ, πέραν της υλοποίησής τους σε πολυεθνικές εταιρείες, χρησιμοποιούνται πιλοτικά από την τοπική αυτοδιοίκηση για την υποστήριξη και την καθοδήγηση των απολυμένων εργαζόμενων.

Στη χώρα μας, το Ελληνικό Παράρτημα ΕΑΡΑ, ο Ελληνικός Σύλλογος Επαγγελματιών Υποστήριξης Ανθρώπινου Δυναμικού & Οργανισμών, ιδρύθηκε το 2003 και στοχεύει μεταξύ άλλων, στην προώθηση των προγραμμάτων ΕΑΡΑ στον ελληνικό κρατικό και ιδιωτικό επιχειρηματικό χώρο και στην υλοποίηση των στόχων που ορίζονται από το Διεθνή Σύλλογο ΕΑΡΑ.

Όσον αφορά το κατά πόσο οι Έλληνες εργαζόμενοι έχουν πρόσβαση σε αυτού του είδους την παροχή αλλά και το βαθμό στον οποίο διαφοροποιούνται οι προσφερόμενες υπηρεσίες σε σχέση με άλλες χώρες, η Ν. Γιαννακά αναφέρει: «Στην Ελλάδα, ακόμη λίγες επιχειρήσεις παρέχουν στο προσωπικό τους υπηρεσίες ΕΑΡ, αν και οι καιροί απαιτούν το αντίθετο. Από την αξιοποίησή τους στους κλάδους των τηλεπικοινωνιών και των τραπεζών διαπιστώνεται ότι προκύπτουν σημαντικά οφέλη. Σε χώρες όπως ΗΠΑ, Καναδά, Η.Β. οι υπηρεσίες EAP έχουν πλέον καθιερωθεί, με έμφαση το τελευταίο διάστημα στη χρήση του διαδικτύου».


Ψυχική Υγεία και παραγωγικότητα
Η επιδείνωση της κατάστασης της υγείας και η στασιμότητα της παραγωγικότητας, αποτελούν τις βασικές ανησυχίες των μεγάλων εργοδοτών. Δεν είναι λίγες οι εταιρείες που βρίσκονται αντιμέτωπες με ανησυχητικές αυξήσεις των ποσοστών απουσιών των εργαζομένων, εξαιτίας προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με το άγχος. Η ψυχική υγεία, εξακολουθεί να αποτελεί κύρια αιτία ασθένειας και απώλειας παραγωγικότητας για τους περισσότερους εργοδότες.

Σύμφωνα με μελέτη της Watson Wyatt, παράγοντες όπως η ψυχική υγεία, τα προβλήματα ύπνου, ο στιγματισμός που προέρχεται από προβλήματα ψυχικής υγείας, η χρήση και κατάχρηση ουσιών, επηρεάζουν την επιχειρηματική δραστηριότητα και αυξάνουν τις απουσίες (προγραμματισμένες και έκτακτες). Πολλοί από αυτούς τους παράγοντες μπορούν να προληφθούν ή να τροποποιηθούν.

Η καθοριστική συμβολή των ΕΑΡ στην πρόληψη και την αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων, πρέπει να γίνει κατανοητή από τους εργοδότες οι οποίοι συνειδητοποιώντας τη στρατηγική τους αξία, μπορούν να αναγνωρίσουν τη σημασία τους στην επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων.

Άλλωστε, αποτελεί κοινή παραδοχή πλέον ότι όταν τα προβλήματα των εργαζομένων δεν αντιμετωπίζονται, φθείρεται η ανταγωνιστική θέση μίας εταιρείας καθώς επιδεινώνεται τόσο το ηθικό των ανθρώπων όσο και η απόδοσή τους.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ορίζει την ψυχική υγεία ως μία κατάσταση ευεξίας στην οποία κάθε άτομο αντιλαμβάνεται τη δυναμική του, είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα φυσιολογικά άγχη της ζωής, μπορεί να εργαστεί παραγωγικά και να συνεισφέρει στην κοινότητα.

Τα στοιχεία που παρέχει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι κάθε άλλο παρά αισιόδοξα: υπολογίζεται ότι ως το 2020 η κατάθλιψη, σε παγκόσμιο επίπεδο, θα είναι η δεύτερη σημαντική αιτία ανικανότητας προς εργασία. Το 25% των Ευρωπαίων πολιτών θα βιώσει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας στη διάρκεια της ζωής του. Το 27% του πληθυσμού των ενηλίκων της Ευρώπης -δηλαδή 93 εκατομμύρια άτομα- πλήττεται από προβλήματα ψυχικής υγείας. Όσο για το κόστος, στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι θα φτάσει τα 240 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ το κόστος στην παραγωγικότητα ανέρχεται στα 136 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων και των αναρρωτικών αδειών.

Η ψυχική υγεία επομένως, είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις καθώς οι εργαζόμενοι με καλή ψυχική υγεία αποδίδουν καλύτερα στην εργασία τους. Τον 21ο αιώνα, η ψυχική υγεία και η ευημερία των εργαζομένων είναι κρίσιμη για την επιτυχία των οργανισμών.

Ευρωπαϊκός Οδηγός προς εργοδότες
Με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Προώθηση της Υγείας στους Εργασιακούς Χώρους (European Network for Workplace Health Promotion-ENWHP) εκδόθηκε «οδηγός» που απευθύνεται στους εργοδότες και τους μάνατζερ για την ψυχική υγεία των εργαζομένων. Ο ευρωπαϊκός αυτός «οδηγός» δίνει πρακτικές οδηγίες και προτείνει πολιτικές για την «προώθηση της ψυχικής υγείας στους χώρους εργασίας» με την επισήμανση ότι «στον 21ο αιώνα, η ευημερία και η ψυχική υγεία των εργαζομένων είναι κρίσιμος παράγοντας για την επιτυχία των οργανισμών». Πρόκειται για ένα σχέδιο δράσης επτά φάσεων και καταρτίστηκε με βάση ευρωπαϊκές επιστημονικές μελέτες και έρευνες.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης επικέντρωσης της Ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία στην Ψυχική Υγεία και Ευεξία, εντάσσεται η 8η πρωτοβουλία του ENWHP με κεντρικό άξονα την Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας μέσα στον Εργασιακό χώρο και φέρει τον τίτλο: Εργασία. Σε αρμονία με τη Ζωή (Work. In tune with Life).

Η εκστρατεία για την Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας στον Εργασιακό Χώρο, στην οποία εμπλέκονται ήδη 30 χώρες της Ευρώπης, πραγματοποιείται στην Ελλάδα με την ευθύνη του Εθνικού Δικτύου Προαγωγής Υγείας στους Χώρους Εργασίας (ΕΔΠΥΧΕ) και την ενεργό υποστήριξη του αντίστοιχου Ευρωπαϊκού Δικτύου (ENWHP).

Η 8η αυτή πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία του ENWHP στοχεύει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων και γενικότερα του κόσμου σχετικά με τις ανάγκες αλλά και τα οφέλη από την προαγωγή της ψυχικής υγείας στην εργασία, την προσέλκυση των εταιρειών να συμμετάσχουν στην εκστρατεία και να πειστούν ότι οι επενδύσεις στο χώρο εργασίας και οι πρωτοβουλίες για την προαγωγή της ψυχικής υγείας είναι σημαντικές, στο σχεδιασμό πρακτικών μέτρων και προτύπων για την προώθηση της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας και την ενθάρρυνση για ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα αυτό.