Τα παρατεταμένα ωράρια, το άγχος και η πίεση μειώνουν την απόδοση και αυξάνουν τις ημέρες απουσιών. Τα Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων (EAP) έρχονται να ενισχύσουν τους οργανισμούς σε αυτή τη σύγχρονη πρόκληση.

Tα ευρήματα του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO) για το εργασιακό στρες, τις ασθένειες που σχετίζονται με την εργασία ακόμα και τα εργατικά ατυχήματα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν επιεικώς ως ανησυχητικά. Πράγματι, μόνο στην Ευρώπη σημειώνονται 8.000 θανάσιμα εργατικά ατυχήματα το χρόνο. Την ίδια στιγμή, 10 εκατομμύρια Eυρωπαίοι υποφέρουν από ασθένειες που σχετίζονται με το εργασιακό στρες. Ενας στους τρεις εργαζομένους στη γηραιά ήπειρο υποφέρει από άγχος που συνδέεται με τη δουλειά του.

Στην Ελλάδα τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Κάθε χρόνο σημειώνονται 25.000 εργατικά ατυχήματα και 120 άτομα χάνουν τη ζωή τους εν ώρα εργασίας. Ο μέσος όρος των ωρών εργασίας στη χώρα μας, ξεπερνάει κατά πολύ τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Πράγματι, ενώ ένας ευρωπαίος εργαζόμενος απασχολείται επί 38,6 ώρες την εβδομάδα, ο μέσος συμπατριώτης μας αφιερώνει στη δουλειά του 45,4 ώρες σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα του ιδρύματος EUROFOUND που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι σχεδόν 7 στους 10 Ελληνες πιστεύουν ότι η δουλειά τους έχει επιπτώσεις στην υγεία τους.

Και αν τα παραπάνω δεδομένα δεν πείθουν για την ανάγκη συστηματικής υποστήριξης του έμψυχου δυναμικού των επιχειρήσεων, τα οικονομικά στοιχεία σίγουρα θα αλλάξουν την αντίληψη των εργοδοτών. O Διεθνής Οργανισμός Εργασίας υπολόγισε ότι στην Ευρώπη χάνονται 250 δις ευρώ εξαιτίας του στρες – ποσό που αντιστοιχεί στο 4% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Στη Μεγάλη Βρετανία μόνο, υπάρχει απώλεια 180 εκατομμυρίων ημερών εργασίας λόγω του άγχους, γεγονός το οποίο στοιχίζει 20 δισ. ευρώ.

Eνα benefit που ενδιαφέρει τους πάντες
Τι είναι όμως τα EAP; Με λίγα λόγια είναι δωρεάν, επαγγελματική, εμπιστευτική συμβουλευτική, η οποία μπορεί να συμπεριλαμβάνει coaching, προγράμματα υγείας και ευεξίας και διαχείρισης τραυματικών γεγονότων (CISM). Τα EAP δεν προσφέρονται μόνο στους εργαζόμενους, αλλά και σε μέλη της οικογένειάς τους όταν προκύψει ανάγκη. Με αυτό τον τρόπο οι επιχειρήσεις προσπαθούν να επιλύσουν προβλήματα, που μπορεί να επηρεάσουν την απόδοση και τη συμπεριφορά του εργαζόμενου.

Αλλωστε, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι το εργασιακό άγχος μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα όπως: δυσκολία στη λήψη αποφάσεων, χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα ενοχής, απώλεια συγκέντρωσης, οργανικά συμπτώματα και επιρρέπεια σε ατυχήματα και τραυματισμούς.

Ποιοι είναι οι λόγοι που επιβάλλουν την ένταξη ενός εργαζόμενου σε ένα τέτοιο πρόγραμμα; Οι αιτίες μπορεί να σχετίζονται είτε με την ίδια την εργασία είτε με προσωπικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, κρίνεται απαραίτητο να υποστηριχτούν εργαζόμενοι, οι οποίοι εμφανίζουν προβλήματα λόγω υπερβολικού όγκου εργασίας, έλλειψης αναγνώρισης, δυσκολίας προσαρμογής και επικοινωνίας με τους συνεργάτες, έλλειψης σαφούς περιγραφής της θέσης εργασίας (job description), χαμηλού μισθού. Δεν είναι, όμως, σπάνιο το φαινόμενο η κακή ή μειωμένη εργασιακή απόδοση να σχετίζεται με την προσωπική ζωή του εργαζόμενου.

Για αυτό το λόγο, συστήνεται η ένταξη σε κάποιο πρόγραμμα EAP σε περιπτώσεις: πένθους, νομικών ή οικονομικών ζητημάτων, οικογενειακών κρίσεων (οικιακή βία, διαζύγιο κ.λπ.), χρήσης ουσιών και ψυχολογικών προβλημάτων ή σοβαρών προβλημάτων υγείας.

Βέβαια, δεν θα πρέπει η συγκεκριμένη παροχή να ταυτίζεται αποκλειστικά με δυσλειτουργίες κάποιου ατόμου που εργάζεται για την επιχείρηση. Αρκετές φορές, τα EAP αποδεικνύονται χρήσιμοι σύμμαχοι για την «αναίμακτη» διαχείριση ριζικών οργανωσιακών αλλαγών ή ακόμα και μαζικών απολύσεων. Αυτές οι καταστάσεις ενδέχεται να αυξήσουν τα επίπεδα του στρες ακόμα και των πιο αξιόλογων στελεχών μιας εταιρείας. Η υποστήριξή τους, λοιπόν, μπορεί να επηρεάσει θετικά τόσο τη διακράτηση, όσο και την απόδοσή τους.

Για αυτό το λόγο, κάθε εργαζόμενος θα πρέπει να γνωρίζει την ύπαρξη αυτών των προγραμμάτων και να αντιληφθεί ότι βρίσκονται ανά πάσα στιγμή στη διάθεσή του. Σε αυτό το σημείο, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η άρτια σχεδιασμένη εσωτερική επικοινωνία. Στο προσωπικό θα πρέπει να δίνεται υλικό (έντυπο και ηλεκτρονικό), το οποίο θα εξηγεί τη σημασία των προγραμμάτων και θα ενθαρρύνει τη χρήση τους. Στις περιπτώσεις που στην εταιρεία υπάρχουν σωματεία εργαζομένων, η ενημέρωση των στελεχών των σωματείων θεωρείται επιβεβλημένη.

Δύο είναι ο κυρίαρχοι τρόποι για να παραπεμφθεί ένας εργαζόμενος σε ειδικό σύμβουλο. Στην πρώτη περίπτωση, ο εργαζόμενος εκμυστηρεύεται στον προϊστάμενό του το ζήτημα που αντιμετωπίζει και ο τελευταίος του συστήνει την υποστήριξη. Υπάρχει, όμως, πιθανότητα ο προϊστάμενος να κινήσει πρώτος τη διαδικασία, αφού παρατηρήσει προβληματική συμπεριφορά, μειωμένη απόδοση μέχρι και ενδείξεις κατάχρησης αλκοόλ ή ακόμα και ναρκωτικών ουσιών. Σε κάθε περίπτωση, η συμμετοχή σε ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν είναι υποχρεωτική.

Καθίσταται, λοιπόν, προφανές ότι η υποστήριξη δεν αφορά μόνο στους εργαζόμενους, αλλά και στους μάνατζερ, οι οποίοι έρχονται καθημερινά σε επαφή με τον αστάθμητο παράγοντα «άνθρωπο» και καλούνται να αναπτύξουν κάποιες βασικές δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Ο μάνατζερ διαθέτει την ευκαιρία να επικοινωνήσει με ειδικά εκπαιδευμένους συμβούλους, που θα του δώσουν κατευθυντήριες γραμμές για το δύσκολο έργο της διοίκησης εργαζομένων. Αρκετά συχνά, στο πλαίσιο των προγραμμάτων υποστήριξης οι μάνατζερ εκπαιδεύονται, ώστε να αποκτήσουν την ικανότητα εντοπισμού δειγμάτων προβληματικής συμπεριφοράς.