Μια από τις συνέπειες του δεύτερου Μνημονίου για τους εργαζόμενους ήταν η μείωση του κατώτατου μισθού από τα 751€ στα 586€ και στα 511€ για τους νέους εργαζόμενους μέχρι 25 ετών. Η μείωση του κατώτατου μισθού αποτέλεσε μέρος μιας δέσμης μέτρων, που σκοπό είχαν να λειτουργήσουν ως διαρθρωτική μεταρρύθμιση για την αγορά εργασίας με στόχο την ενίσχυση της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας μέσω της μείωσης του εργασιακού κόστους.

Δυστυχώς η πραγματικότητα δεν δικαίωσε τους εμπνευστές του μέτρου, αφού τα μόνα θετικά αποτελέσματα αφορούσαν το μικτό περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων και αυτό χάρη στη συγκράτηση των τιμών και τον πληθωρισμό. Τελικά, η μείωση του κατώτατου μισθού από μόνη της δεν μπόρεσε να συγκρατήσει την καλπάζουσα ανεργία ειδικά στις νεότερες ηλικίες αποδεικνύοντας στην πράξη, ότι το μέτρο απέτυχε, αφού μακροπρόθεσμα δημιούργησε συνθήκες απορρύθμισης στην αγορά εργασίας. Επιπλέον, η μείωση του κατώτατου μισθού δημιούργησε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις και στο εσωτερικό των επιχειρήσεων.

Brain drain, αδήλωτη εργασία και αυτοαπασχόληση
Από το 2012, που ψηφίστηκε η μείωση του κατώτατου μισθού, μέχρι σήμερα παρουσιάστηκε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο για την ελληνική οικονομία και συγκεκριμένα για την ελληνική αγορά εργασίας. Χιλιάδες εργαζόμενοι και άνεργοι, νέοι κυρίως σε ηλικία, μετανάστευσαν στο εξωτερικό προς αναζήτηση όχι μόνο μιας θέσης εργασίας αλλά μιας καλύτερα αμειβόμενης θέσης εργασίας σε σχέση με την Ελλάδα. Το φαινόμενο αυτό στέρησε από την ελληνική αγορά εργασίας δεκάδες χιλιάδες υποψήφιους εργαζόμενους με πλούσια προσόντα. Το brain drain, όπως ονομάστηκε η φυγή στο εξωτερικό, συνεχίζει μέχρι σήμερα και αφορά κυρίως εργαζομένους με υψηλή ακαδημαϊκή παιδεία και επαγγελματικές δεξιότητες και όχι ανειδίκευτους εργάτες. Μια ακόμα απόρροια της μείωσης των μισθών ήταν η ενίσχυση της μαύρης και αδήλωτης εργασίας, αφού πολλοί, κυρίως νέοι εργαζόμενοι, προτιμούν να εργάζονται σε καθεστώς μαύρης ή αδήλωτης εργασίας, η οποία σε συνδυασμό με παραμονή στο ταμείο ανεργίας του ΟΑΕΔ προσφέρει συνολικά καλύτερες αποδοχές στον εργαζόμενο. Επιπλέον, παρατηρήθηκε στροφή πολλών ταλαντούχων νέων εργαζομένων και ανέργων προς την αυτοαπασχόληση.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έκρηξη στη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων (startups) και άλλων μορφών συνεργατικής επιχειρηματικότητας, οι οποίες μπορεί να προσφέρουν τις ίδιες ή και μικρότερες αποδοχές στην αρχή στους ιδρυτές και στους εργαζομένους τους, όμως προσφέρουν την ικανοποίηση της δημιουργικότητας και την αίσθηση της ιδιοκτησίας. Οι συνέπειες των παραπάνω προβλημάτων είναι προφανείς, αφού πολλές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να καλύψουν σημαντικές θέσεις εργασίας με τον κατάλληλο υποψήφιο ακόμα και αν προσφέρουν ανταγωνιστικές αμοιβές σε σχέση με την υπόλοιπη αγορά. Αυτό είναι ένα παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς, ότι οι άνεργοι είναι περισσότεροι από τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας. Στην περίπτωση όμως της ελληνικής αγοράς εργασίας ο νόμος της προσφοράς και ζήτησης λειτουργεί εις βάρος των επιχειρήσεων, αφού σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά, κανείς δεν μπορεί να αποτρέψει τον ταλαντούχο εργαζόμενο να αναζητήσει την τύχη του σε μια άλλη χώρα.

Εργαζόμενοι «δύο ταχυτήτων»
Εκτός από τις αρνητικές επιπτώσεις στη διαδικασία αναζήτησης και επιλογής του κατάλληλου προσωπικού από τις επιχειρήσεις η μείωση των μισθών δημιούργησε και ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα στο εσωτερικό τους. Οι μισθολογικές ανισότητες μέσα στην ίδια επιχείρηση ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων εργαζομένων δημιούργησαν μια πραγματικότητα με εργαζομένους δυο ταχυτήτων. Μια από τις προκλήσεις, που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις, είναι η χαμηλή παραγωγικότητα μέρους των εργαζομένων τους, αφού οι ανισότητες στις αμοιβές φαίνονται στα μάτια των εργαζομένων ως διάκριση και λειτουργούν σαν αντικίνητρο. Το πρόβλημα αυτό επιδεινώνει το γεγονός, πως η μείωση του κατώτατου μισθού και συνεπώς των συνολικών αποδοχών δεν εφαρμόστηκε από το σύνολο των επιχειρήσεων αλλά από μέρους τους, με αποτέλεσμα πολλοί εργαζόμενοι να δυσανασχετούν με τις μισθολογικές ανισότητες, που παρατηρούνται στον κλάδο τους. Ως συνέπεια αυτού, η υλοποίηση της στρατηγικής κάθε επιχείρησης γίνεται όλο και πιο δύσκολη, αφού δεν υπάρχει ομοιογένεια στις αντιλήψεις και στα συναισθήματα των εργαζομένων της.

Τα παραπάνω δηλώνουν ένα προβληματικό περιβάλλον και κουλτούρα μέσα στις επιχειρήσεις. Τέλος, εξ αιτίας της έλλειψης ταλαντούχων επαγγελματιών στη δεξαμενή των ανέργων, πολλές επιχειρήσεις προσφέρουν ανταγωνιστικές αμοιβές με αποτέλεσμα να παρατηρείται μεγάλη εναλλαγή (turnover) στο προσωπικό των επιχειρήσεων, αφού πολλοί εργαζόμενοι δεν χάνουν την ευκαιρία να εργαστούν σε μια καλύτερα αμειβόμενη θέση σε άλλη επιχείρηση του ίδιου κλάδου. Αν σταθούμε ιδιαίτερα στο τελευταίο, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς, πως τα οφέλη από τη μείωση του μισθολογικού κόστους εξανεμίζονται μακροπρόθεσμα, αν υπολογιστούν τα κόστη για αναζήτηση και επιλογή νέου προσωπικού, έξοδα εκπαιδεύσεων και το κόστος στην παραγωγή μιας επιχείρησης μέχρι να εγκλιματιστεί ένας νέος εργαζόμενος.

Επαναφορά κατώτατου μισθού και οφέλη
Η επαναφορά του κατώτατου μισθού και των επιδομάτων αποτελεί μέρος των προγραμματικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης. Εκτός από την κυβέρνηση, υπέρ της επαναφοράς του κατώτατου μισθού έχουν ταχθεί και παράγοντες της αγοράς, όπως ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Βασίλης Κορκίδης, ενώ συγκρατημένα θετικός εμφανίζεται και ο ΣΕΒ δια του προέδρου του Θεόδωρου Φέσσα. Η αύξηση του κατώτατου μισθού εκτός από την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών και της ρευστότητας της αγοράς θα έχει και σημαντικές θετικές επιπτώσεις στο εσωτερικό των επιχειρήσεων. Ήδη η πλειονότητα των επιχειρήσεων έχει αντιληφθεί τη σημασία του να αμείβονται καλύτερα οι εργαζόμενοι τους, αλλά μέχρι στιγμής περιμένουν τις εξελίξεις από τη διαπραγμάτευση της κυβέρνησης με τους δανειστές. Οφείλουν, λοιπόν, οι ίδιες οι επιχειρήσεις να ρυθμίσουν την αγορά και να μην περιμένουν την κρατική παρέμβαση, η οποία μέχρι στιγμής περισσότερο κακό, παρά καλό έχει κάνει. Χρειάζεται, λοιπόν, να αναλάβουν την πρωτοβουλία οι εκπρόσωποι της πραγματικής οικονομίας, και εδώ φαίνεται πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του HR Manager, ο οποίος πρέπει να σκεφτεί στρατηγικά και να προτείνει την αύξηση των αποδοχών στην επιχείρηση, που εργάζεται.

Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις, που δραστηριοποιούνται μέσα στο ίδιο περιβάλλον, τείνουν να αντιγράφουν η μια την άλλη, τότε μια αύξηση στους μισθούς θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανατροπή της παρούσας κατάστασης. Η αύξηση του κατώτατου μισθού θα μπορούσε, να οδηγήσει άμεσα σε ανάσχεση του brain drain αλλά και να λειτουργήσει ως κίνητρο για να επιστρέψουν στην Ελλάδα άνθρωποι, που θα φέρουν μαζί τους τεχνογνωσία από το εξωτερικό. Ταυτόχρονα, θα παρατηρηθεί συγκράτηση και σταδιακή μείωση του turnover των εργαζομένων με άμεσα οικονομικά οφέλη για τις επιχειρήσεις. Τέλος, η αύξηση των μισθών θα οδηγούσε σε αύξηση της παραγωγικότητας, αφού θα αποτελούσε κίνητρο για τους εργαζόμενους. Ένα τέτοιο κίνητρο θα ενίσχυε την κουλτούρα των επιχειρήσεων με συνέπεια την αποτελεσματική υλοποίηση της στρατηγικής τους, γεγονός που θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στην παραγωγή μεγαλύτερης αξίας τις επιχειρήσεις.