Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι οργανισμοί ψάχνουν να βρουν τρόπους να μειώσουν την αβεβαιότητα και να περιορίσουν τις δυσμενείς συνέπειες της μειωμένης παρακίνησης και απόδοσης των εργαζομένων. Ένα μεγάλο λοιπόν ερώτημα είναι το αν υπάρχουν «αντίδοτα» στις δυσμενείς συνέπειες μίας κρίσης και παράγοντες ικανοί να περιορίσουν τις αρνητικές επιδράσεις της.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η Οργανωσιακή Αρετή μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο σε περιόδους οικονομικής κρίσης προστατεύοντας τους οργανισμούς από τις δυσμενείς επιπτώσεις μίας κρίσης. Η έννοια της Οργανωσιακής Αρετής έχει τη βάση της στην έννοια της αριστοτελικής αρετής. Σε αντίθεση με την αριστοτελική αρετή που αποτελεί γνώρισμα των ανθρώπων, η Οργανωσιακή Αρετή αποτελεί γνώρισμα των εταιρειών και αναφέρεται σε διαδικασίες, πρακτικές και αρχές που εμφανίζονται στο πλαίσιο ενός οργανισμού και εκφράζονται από ένα σύνολο ανθρώπων (Cameron & Winn, 2012).

Η Οργανωσιακή Αρετή σχετίζεται με τη θετική ανθρώπινη επίδραση στο εργασιακό περιβάλλον και αποτελείται από πέντε επιμέρους οργανωσιακές αρετές, οι οποίες δρουν σε συνδυασμό. Οι αρετές αυτές είναι η οργανωσιακή αισιοδοξία, η οργανωσιακή εμπιστοσύνη, η οργανωσιακή συγχώρεση, η οργανωσιακή συμπόνια και η οργανωσιακή ακεραιότητα (Cameron et al., 2004). Οι εργαζόμενοι που αποδίδουν υψηλά επίπεδα Οργανωσιακής Αρετής μέσα στον οργανισμό τους πιστεύουν πως ο οργανισμός τους νοιάζεται πραγματικά για αυτούς και εμφορείται από ανιδιοτελή κίνητρα. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η ύπαρξη ανιδιοτελών κινήτρων διαφοροποιεί την Οργανωσιακή Αρετή από άλλες έννοιες όπως αυτή της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, δεδομένου πως οι δράσεις Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης ενδέχεται να υποκινούνται από ιδιοτελή κίνητρα και εργαλειακότητα (Cameron, 2003).

Σκοπός του άρθρου είναι να καταδείξει τις θετικές επιδράσεις της Οργανωσιακής Αρετής στις αντιδράσεις των εργαζομένων, να συζητήσει τους λόγους για τους οποίους η Οργανωσιακή Αρετή μεταβάλλει τις αντιδράσεις των εργαζομένων και να επισημάνει τα οφέλη της σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

Η επίδραση της Οργανωσιακής Αρετής στις αντιδράσεις των εργαζομένων
Η Οργανωσιακή Αρετή προσελκύει τα τελευταία χρόνια ένα ολοένα και μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον, καθώς παρά την ανιδιοτελή της φύση φέρνει κέρδη στους οργανισμούς. Σύμφωνα με ευρήματα ερευνών, η Οργανωσιακή Αρετή βελτιώνει την απόδοση των οργανισμών, καθώς και τις στάσεις και συμπεριφορές των εργαζομένων (Cameron et al., 2004). Οι εργαζόμενοι που αντιλαμβάνονται υψηλά επίπεδα Οργανωσιακής Αρετής μέσα στον οργανισμό τους είναι πιο ικανοποιημένοι και έχουν καλύτερη διάθεση, αφού πιστεύουν πως εργάζονται σε έναν οργανισμό που τους νοιάζεται πραγματικά.

Επιπλέον, εμφανίζονται πιο δεσμευμένοι, καθώς και πιο πρόθυμοι και να μείνουν στον οργανισμό τους και να τον στηρίξουν (Nikandrou & Tsachouridi, 2015a; Rego et al., 2010; Rego et al., 2011; Tsachouridi & Nikandrou, 2016). Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι φαίνεται να ανταποδίδουν τη θετική συμπεριφορά του οργανισμού τους και να συμπεριφέρονται και εκείνοι με τη σειρά τους θετικά απέναντι στον οργανισμό τους. Ως εκ τούτου, η ανιδιοτέλεια της Οργανωσιακής Αρετής, παρότι είναι αυτοσκοπός, φαίνεται να είναι εξαιρετικά επωφελής για τους οργανισμούς και να δρα ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα βοηθώντας τους πιο «ενάρετους» οργανισμούς να αποδώσουν καλύτερα από τους λιγότερο ενάρετους.

Γιατί οι εργαζόμενοι αντιδρούν θετικά στην Οργανωσιακή Αρετή;
Η Οργανωσιακή Αρετή έχει τη δύναμη να επιδράσει στις στάσεις και στη συμπεριφορά των εργαζομένων, επειδή μεταβάλλει τα κίνητρά τους και το πώς οι εργαζόμενοι βλέπουν τον οργανισμό τους. Οι άνθρωποι που παρατηρούν την αρετή αναπτύσσουν κίνητρα παρόμοια με αυτά του ενάρετου δρώντα. Αυτό σημαίνει πως αρχίζουν να ξεπερνούν την προσωπική τους ιδιοτέλεια και παύουν να σκέφτονται με ανταλλακτικούς και εργαλειακούς όρους (Cameron, 2003).

Οι εργαζόμενοι που αντιλαμβάνονται τον οργανισμό τους ως ενάρετο, αρχίζουν να νοιάζονται πραγματικά για αυτόν αναπτύσσοντας έτσι μία ανιδιοτελή επιθυμία να τον στηρίξουν. Πορίσματα ερευνών που έχουν διεξαχθεί στον ελλαδικό χώρο, έχουν δείξει πως οι εργαζόμενοι που πιστεύουν πως εργάζονται σε έναν ενάρετο οργανισμό, αναπτύσσουν θετικές στάσεις και συμπεριφορές απέναντι στον οργανισμό τους και εντείνουν την εργασιακή τους προσπάθεια, όχι επειδή επιδιώκουν να αποκομίσουν προσωπικά οφέλη, αλλά επειδή νοιάζονται ανιδιοτελώς τον οργανισμό τους (Tsachouridi, Ph.D. dissertation, 2016). Τα ανωτέρω καταδεικνύουν πως η Οργανωσιακή Αρετή φέρνει οφέλη στους οργανισμούς επειδή επηρεάζει τα κίνητρα των εργαζομένων, τους κάνει να νοιαστούν πραγματικά τον οργανισμό τους και να ενδιαφερθούν για την ευημερία του.

Αυτά τα ανιδιοτελή κίνητρα που αναπτύσσονται από τους εργαζόμενους είναι ιδιαίτερα σημαντικά στην περίπτωση όπου ο οργανισμός αντιμετωπίζει δυσκολίες και περιόδους κρίσεων.

Ο ρόλος της Οργανωσιακής Αρετής σε περιόδους οικονομικής κρίσης
Η Οργανωσιακή Αρετή έχει μελετηθεί ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης και έχει διαπιστωθεί η ιδιότητά της να λειτουργεί προστατευτικά. Οργανισμοί με υψηλότερα επίπεδα Οργανωσιακής Αρετής μπορούν να ανακάμψουν πιο εύκολα από ότι οργανισμοί με χαμηλότερα επίπεδα Οργανωσιακής Αρετής ύστερα από περικοπές προσωπικού (downsizing) (Bright et al., 2006). Επιπλέον, η Οργανωσιακή Αρετή βοηθά τους οργανισμούς να διαχειριστούν καλύτερα μία κρίση αφού έρευνες έχουν δείξει πως ακόμη και κατά τη διάρκεια περιόδων με οικονομική κρίση, οι εργαζόμενοι παραμένουν πιστοί και πρόθυμοι να στηρίξουν τον οργανισμό τους δίνοντας του έτσι την ευκαιρία να ανακάμψει. Στην πραγματικότητα, οι εργαζόμενοι που αντιλαμβάνονται υψηλά επίπεδα Οργανωσιακής Αρετής δεν αισθάνονται θυμό όταν ο οργανισμός τους δεν μπορεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του απέναντί τους και δεν τον θεωρούν υπεύθυνο για την δυσχερή κατάσταση την οποία βιώνουν.

Αντίθετα, οι εργαζόμενοι που εργάζονται σε λιγότερο ενάρετους οργανισμούς έχει βρεθεί πως κατηγορούν τον οργανισμό τους για τις μη εκπληρωμένες υποχρεώσεις και νιώθουν θυμό και οργή κατά τη διάρκεια περιόδων κρίσης (Nikandrou & Tsachouridi, 2015b).

Όλα τα ανωτέρω καταδεικνύουν πως η Οργανωσιακή Αρετή μπορεί να αποδειχθεί σημαντική δικλείδα ασφαλείας για την αντιμετώπιση μίας κρίσης βοηθώντας τους ενάρετους οργανισμούς να ανακάμψουν, αντίθετα με τους λιγότερο ενάρετους οργανισμούς που δεν έχουν κανένα αντίβαρο σε περιόδους κρίσης.

Η αναγκαιότητα της Οργανωσιακής Αρετής
Εν κατακλείδι, η Οργανωσιακή Αρετή παρά το γεγονός ότι είναι συνυφασμένη με την ανιδιοτέλεια, φέρνει οφέλη στους οργανισμούς και τους βοηθάει να επιβιώσουν και να ανθίσουν ακόμη και σε περιόδους κρίσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι οργανισμοί πρέπει να εστιάσουν στην εφαρμογή της Οργανωσιακής Αρετής και να επενδύσουν σε συστήματα που θα προωθούν την εμπιστοσύνη και τη συγχώρεση. Επίσης, οι μάνατζερ θα πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο φέρονται στους εργαζομένους τους. Το να πείσουν τους εργαζομένους πως εργάζονται σε ένα οργανισμό που χαρακτηρίζεται από Οργανωσιακή Αρετή μπορεί να μειώσει την ανασφάλεια που οι εργαζόμενοι βιώνουν κατά τη διάρκεια μίας κρίσης παρακινώντας τους να αντιδράσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ακόμη και υπό αντίξοες συνθήκες.