Με την οικονομική κρίση, η σωστή απάντηση στο δίλημμα των επιχειρήσεων είναι η προετοιμασία για το μέλλον, μέσω της βελτιωμένης οργάνωσης των δομών τους, της αξιοποίησης και δέσμευσης του προσωπικού στο όραμα και στους σχεδιασμούς τους.

Η παγκόσμια οικονομική κρίση και ο βαθμός που επηρέασε την κάθε χώρα, πέρα από την επιμέτρηση των επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία και τις έντονες ανησυχίες που προκάλεσε σε όλα τα κράτη και τους πολίτες, τροφοδότησε και μια σειρά από συζητήσεις για τους επιβαλλόμενους τρόπους αντίδρασης των επιχειρήσεων με στόχο την εξασφάλιση της επιβίωσής τους και την έξοδο από την κρίση.

Βέβαια, στις αναλύσεις και τους προβληματισμούς που αναπτύχθηκαν, απουσιάζει οποιοδήποτε μοντέλο ή «συνταγή», και αυτό γιατί κάθε επιχείρηση ως ξεχωριστός οργανισμός, έχει τη μοναδικότητά της. Θα ήταν, δηλαδή, επικίνδυνο και αδόκιμο να εισηγηθεί κανείς οποιοδήποτε τρόπο «σωστής» αντίδρασης μιας επιχείρησης αν δεν υπολογίσει την οικονομική της κατάσταση, το προσωπικό που διαθέτει, την κουλτούρα της και, το βασικότερο, το βαθμό του ανθρωποκεντρισμού της, την ιστορία της και τις συσσωρευμένες εμπειρίες που απέκτησε.

Επιπλέον, χρειάζεται να ληφθούν υπόψη το όραμα και οι δυνατότητες των ηγετών της συγκεκριμένης επιχείρησης, να χαράξουν και να ακολουθήσουν βήμα προς βήμα μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για το μέλλον.

Είναι η άμεση προσφυγή στις απολύσεις προσωπικού η προσφορότερη «λύση»;
Στην περίοδο της κρίσης είδαμε, δυστυχώς, ότι αρκετές επιχειρήσεις επέλεξαν την θεωρούμενη ως πιο εύκολη «λύση» της δραστικής περικοπής του λειτουργικού κόστους, μεγάλο μέρος του οποίου αναφέρεται στη μισθοδοσία, στα επιδόματα και την εκπαίδευση και επιμόρφωση του προσωπικού τους. Πρόκειται για αποσπασματική κίνηση που μάλλον χαρακτηρίζει επιχειρήσεις χωρίς γερά θεμέλια και έλλειψη των θετικών στοιχείων που σημείωσα πιο πάνω. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι επιπτώσεις μελλοντικά θα είναι δυσμενείς.

Αν μάλιστα οι απολύσεις αφορούν στο προσωπικό που είναι ικανό και δεν προσελήφθη αλόγιστα και απρογραμμάτιστα, αλλά συμμετέχει ουσιαστικά στην παραγωγική διαδικασία και είναι αφοσιωμένο στο όραμα και τη στρατηγική της επιχείρησης, θα σημείωνα περαιτέρω πως οι απολύσεις ως μέθοδος αντιμετώπισης της κρίσης, συνδέονται άμεσα και με αποφάσεις συρρίκνωσης των εργασιών της επιχείρησης και, ενδεχομένως, το κλείσιμό της στο προσεχές μέλλον. Διότι, σε μια τέτοια περίπτωση είναι σαφές πως η επιχείρηση «σηκώνει τα χέρια ψηλά» και παραδίδεται στην κρίση χωρίς πλέον να την απασχολούν θέματα όπως η βελτίωση της αποδοτικότητάς της και η ανταγωνιστικότητα της αγοράς.

Συνεπώς, παραβιάζεται και «ο χρυσός κανόνας» ότι είναι σημαντικό η επιχείρηση να κερδίζει με τις ενέργειές της, την εμπιστοσύνη των εργαζομένων και όχι να δημιουργεί συνθήκες δυσπιστίας και καχυποψίας. Εξάλλου, η εμπιστοσύνη του προσωπικού προς την ηγεσία της επιχείρησης, είναι μια από τις πιο ισχυρές προϋποθέσεις ανάπτυξης και διατήρησης υγιούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος που συνδέεται άμεσα με την παραγωγικότητα των εργαζομένων και, άρα, την όλη δράση της επιχείρησης.

Περίοδος αξιοποίησης ταλέντων
Ο Δ. Διονυσίου, καθηγητής οργάνωσης και διοίκησης του ALBA Graduate Bussiness School, σημειώνει σε άρθρο του (πηγή: Cameron, K.,& Quinn, R. 2006, “Diagnosing and Changing Organizational Culture.San Francisco: Jossey-Bass”), ότι πολλές από τις επιχειρήσεις που κατά την προηγούμενη δεκαετία κατέφυγαν αλόγιστα στη «λύση» των απολύσεων, με σκοπό να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους δεν το κατάφεραν. Μάλιστα μια δεκαετία μετά, η αξία των μετοχών τους υπολειπόταν του μέσου όρου των επιχειρήσεων του χώρου στον οποίο δραστηριοποιούνταν. Ο ίδιος τονίζει, πως η σωστή αντιμετώπιση μιας κρίσης δεν αφορά απλώς στη μείωση του λειτουργικού κόστους αλλά στη γενικότερη προετοιμασία για το μέλλον.

Πράγματι, θεωρείται λάθος το προσωπικό να αντιμετωπίζεται ως απλή «λειτουργική δαπάνη» και «στοιχείο του προϋπολογισμού» μιας επιχείρησης, το οποίο διαχειρίζεται κανείς απρόσωπα και ανάλογα με τις περιστάσεις.

Περιουσιακό στοιχείο

Η πλέον σύγχρονη και λειτουργική αντίληψη, είναι πως το προσωπικό μιας επιχείρησης αποτελεί το πιο σημαντικό περιουσιακό της στοιχείο και ότι οι ανθρώπινοι πόροι της επιχείρησης θα πρέπει όχι μόνο να υπολογίζονται αλλά να ευθυγραμμίζονται με τη στρατηγική της. Έτσι, στην προετοιμασία ενός οργανισμού για το μέλλον, δεν μπορεί να λείπει η ανάπτυξη του προσωπικού της και πολύ περισσότερο η ενίσχυση των δυνατοτήτων του μέσω της εκπαίδευσης και επιμόρφωσής του με συγκεκριμένα προγράμματα.

Επιπρόσθετα, η περίοδος μέχρι την αναμενόμενη ανάκαμψη της οικονομίας θα πρέπει να αξιοποιηθεί και ως προς το θέμα της καλλιέργειας των «ταλέντων» της επιχείρησης, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής αναδιάταξης των δυνάμεών και βελτίωσης της οργανωτικής δομής και του τρόπου λειτουργίας της.


Μετά την κρίση τί;
Σίγουρα, ο τερματισμός της ύφεσης της οικονομίας θα φέρει στο προσκήνιο ευκαιρίες νέας επιχειρηματικής δράσης, όπως εξαγορές, συγχωνεύσεις, νέα προϊόντα και υπηρεσίες κ.λπ. Στο πλαίσιο αυτό, η προετοιμασία των στελεχών της επιχείρησης συνιστά παράγοντα που δεν μπορεί να παραβλεφθεί. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Economist κατέδειξε ότι η πιο σημαντική πηγή καινοτόμων ιδεών είναι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι της επιχείρησης. Οι καλύτεροι εργαζόμενοι, τονίζεται, είναι συνήθως αυτοί που θα αναζητήσουν τις μεγαλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες με τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης της αγοράς.

Συμπερασματικά, είναι σαφές ότι σε περιόδους κρίσεων στον προσανατολισμό μιας επιχείρησης δεν πρέπει να κυριαρχεί το «εδώ και τώρα», πράγμα που παραπέμπει στις αποσπασματικές «λύσεις» των απολύσεων και της διακοπής των δαπανών της εκπαίδευσης αλλά η προετοιμασία για το μέλλον που θα επιτρέψει στην επιχείρηση να αντιμετωπίσει, πιο ενισχυμένη και έτοιμη τις νέες προκλήσεις και ανάγκες, μέσω ενός συστηματικότερου προγραμματισμού και σχεδιασμού όλων των δομών της.

Προετοιμασία για το μέλλον
Στον Όμιλο Εταιρειών Παπαέλληνα, που είναι σήμερα ένας από τους πιο ισχυρούς επιχειρηματικούς οργανισμούς στην Κύπρο με ιδιαίτερες επιδόσεις στην εμπορία και διανομή φαρμάκων, καλλυντικών και καταναλωτικών ειδών με άριστης ποιότητας υπηρεσίες logistics, το ανθρώπινο δυναμικό θεωρείται και είναι το πιο ισχυρό περιουσιακό στοιχείο της επιχείρησης. Γι’ αυτό και στην περίοδο που εξετάζουμε, όχι μόνο δεν πραγματοποίησε περικοπή στον τομέα των δαπανών για την εκπαίδευση του προσωπικού, αλλά τα σχετικά κονδύλια ενισχύονται ακόμη περισσότερο με σχεδιασμούς για επιμόρφωση νέας ομάδας ηγετικών στελεχών της επιχείρησης στο πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης, παράλληλα με άλλα σεμινάρια για το προσωπικό στην Κύπρο και το εξωτερικό.

Διακρινόμενος από μια ισχυρή ανθρωποκεντρική κουλτούρα και βαθιά παράδοση υγιούς επαγγελματικού περιβάλλοντος, ο Όμιλος Παπαέλληνα, οργανώνει παράλληλα στο παρόν διάστημα καλύτερα τις δομές των εταιρειών του ακόμη και με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, δίδοντας έμφαση στην εισαγωγή σύγχρονων και μοντέρνων πρακτικών σε όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων του, με στόχο να μπορέσει να αξιοποιήσει με τη μεγαλύτερη δυνατή επιτυχία τις ευκαιρίες που θα παρουσιαστούν με τη λήξη της οικονομικής ύφεσης.

Στο πλαίσιο αυτό, προχωρεί στην εγκατάσταση και λειτουργία του πλέον σύγχρονου λογισμικού συστήματος διαχείρισης επιχειρησιακών πόρων, καθώς και στη δημιουργία νέου κέντρου διανομής, του μεγαλύτερου στην Κύπρο. Με άλλα λόγια, προετοιμάζεται για το μέλλον αξιοποιώντας όλες τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται. Όχι μόνο υπολογίσιμη αλλά και καθοριστική στους σχεδιασμούς της εταιρείας είναι η αμφίδρομη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του Ομίλου και του προσωπικού των εταιρειών στην οποία κτίζεται με εμπιστοσύνη το μέλλον.

Δέσμευση στην εταιρεία
Το ανθρώπινο δυναμικό πρέπει να είναι δεσμευμένο στο όραμα και τους στόχους της εταιρείας, να συμμετέχει δημιουργικά και με αφοσίωση και να μην αντιμετωπίζεται ποτέ μόνο ως λειτουργικό κόστος και στοιχείο του προϋπολογισμού, δηλαδή σαν ένας απλός αριθμός. Αντίθετα, θα πρέπει να υπάρχει και να διασφαλίζεται η ταύτιση με την εταιρεία, τους στόχους και το όραμά της.

Πώς διαφορετικά, άραγε, μπορεί να επιτυγχάνεται η επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής παραγωγικότητας αν το προσωπικό δε συμμετέχει και αν η επιχείρηση δεν επενδύει συνεχώς σε αυτό;

CV
Η Μέλανι Μιχαηλίδου είναι Διευθύντρια Ανθρώπινου Δυναμικού και Εταιρικών Υποθέσεων των εταιρειών του Ομίλου X. A. Παπαέλληνα & Σία ltd στην Κύπρο. Σπούδασε Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και πήρε το μεταπτυχιακό της στη Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού στο Cardiff University.