Κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση κάθε επιχειρηματικής δραστηριότητας, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία πρέπει να κατέχουν πρωταρχική θέση καθώς ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον εργασίας αποτελεί καθοριστικό στοιχείο ποιότητας. Ακόμα και στις μέρες μας, η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και η αντιμετώπιση σχετικών προβλημάτων, αποτελούν ουσιαστικό αίτημα που υπαγορεύεται τόσο από ανθρωπιστικούς όσο και από οικονομικούς λόγους.

Η δυναμική είσοδος των μηχανών και της τεχνολογίας στους χώρους εργασίας, έχουν, κυριολεκτικά, μεταμορφώσει το τοπίο των εργασιακών συνθηκών σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, παρόλο που η εισαγωγή της αυτοματοποίησης και της τεχνολογίας περιόρισε τους μηχανικούς κινδύνους και τη φυσική καταπόνηση των εργαζομένων, μειώνοντας έτσι τις πιθανότητες πρόκλησης εργατικών ατυχημάτων, αύξησε το νοητικό και πνευματικό φόρτο εργασίας.

Επιπλέον, η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση της ταχύτητας της παραγωγής αλλά και την έκθεση των εργαζομένων σε νέους κινδύνους. Έτσι, διάφορα προβλήματα που σχετίζονται με την εργασία στο γραφείο, την καθιστική ζωή αλλά και τη χειρωνακτική εργασία, όπως σωματικές παθήσεις (μυοσκελετικές, προβλήματα της σπονδυλικής στήλης, του αυχένα κτλ), ψυχολογικά προβλήματα (άγχος, μελαγχολία, υπερβολικός φόρτος εργασίας κτλ) αλλά και ατυχήματα που συμβαίνουν στους εργασιακούς χώρους, αποτελούν μία δυσάρεστη πλευρά της σημερινής εργασιακής πραγματικότητας.

Επιπλέον, οι σύγχρονες εργασιακές συνθήκες, το πλήθος προσόντων που απαιτούνται, οι νέες μορφές εργασιακών σχέσεων και οργάνωσης της εργασίας και του χρόνου, όπως και η εργασιακή ανασφάλεια ενισχύουν τους παράγοντες που ευθύνονται για πλήθος προβλημάτων των εργαζομένων. Στις μέρες μας, ο αριθμός των εργαζομένων που παίρνουν αναρρωτικές άδειες για να αντιμετωπίσουν τέτοια ή παρόμοια προβλήματα ολοένα και αυξάνει.

Ταυτόχρονα, δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, χιλιάδες είναι τα ατυχήματα που καταγράφονται σε χώρους εργασίας, όπου εργαζόμενοι, την ώρα του «καθήκοντος» τραυματίζονται σοβαρά ενώ εξίσου σημαντικός -αλλά περισσότερο σοκαριστικός- είναι και ο αριθμός των θανάσιμων τραυματισμών εν ώρα εργασίας. Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτές οι καταστάσεις; Ποιος ευθύνεται και ποιος ο ρόλος που καλείται να διαδραματίσει το σύνολο της κοινωνίας, από την πλευρά της πολιτείας και του εργοδότη μέχρι αυτή των ειδικών αλλά και των ίδιων των εργαζομένων;


Ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη
Οι έννοιες «υγεία» και «ασφάλεια» έχουν θετική σημασία. Ωστόσο, όταν αναφέρονται σε συνδυασμό με την εργασία συχνά δημιουργούν αρνητικούς συνειρμούς καθώς φέρνουν στο μυαλό προβλήματα σε σχέση με την υγεία και την ασφάλεια και εργατικά ατυχήματα.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ως σωματική, νοητική και κοινωνική ευεξία και δυνατότητα προσωπικής ανάπτυξης του ατόμου. Στις επιχειρήσεις, επομένως, είναι επιβεβλημένο να τηρούνται με αυστηρότητα κανόνες που διασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Όπως αναφέρεται σε έκδοση του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.), «η υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων στοχεύει στην προαγωγή και διατήρηση του υψηλότερου επιπέδου φυσικής, νοητικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σε όλα τα επαγγέλματα, στην πρόληψη των επιδράσεων των εργασιακών συνθηκών στην υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, στην προστασία των εργαζομένων από τους επαγγελματικούς κινδύνους και στην προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο».

Σε εθνικό επίπεδο, τα θέματα ασφάλειας και υγείας του ανθρώπινου δυναμικού αναφέρθηκαν για πρώτη φορά το 1911 με το νόμο «Περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών και περί ωρών εργασίας», ο οποίος κωδικοποιήθηκε με Διάταγμα της 25ης Αυγούστου του 1920 «Περί κωδικοποιήσεως των περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών διατάξεων».

Στη συνέχεια, εκδόθηκαν νόμοι και διατάγματα που καθορίζουν τις υποχρεώσεις των εργοδοτών να λαμβάνουν τα απαραίτητα για την προστασία των εργαζομένων μέτρα.

Ο πρώτος σημαντικός νομοθετικός σταθμός σε σχετικά ζητήματα στην Ελλάδα είναι ο νόμος 1568/1985 «Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων», με τον οποίο δίνεται άλλη διάσταση στην αντιμετώπιση και καθιέρωση των θεμάτων αυτών τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο επιχείρησης. Ο συγκεκριμένος νόμος έθεσε τη βάση για την καθιέρωση οργανωτικών και τεχνικών μέτρων, τα οποία είναι απαραίτητα για την αποτελεσματικότερη προώθηση και εφαρμογή των πολιτικών που θα συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, στη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών αλλά και στη βελτίωση των άλλων μεγεθών των επιχειρήσεων (παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα κτλ).

Άλλωστε, σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 137 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η βελτίωση της ασφάλειας, της υγιεινής και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία, αποτελεί πρωτεύοντα στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος δεν πρέπει να τίθεται σε δεύτερη μοίρα εντασσόμενος σε καθαρά οικονομικά κριτήρια.

Αν και έχουν περάσει 25 χρόνια από την ψήφιση του ιδρυτικού νόμου 1568/1985 για την Ασφάλεια και Υγεία των εργαζομένων, σοβαρά ατυχήματα εξακολουθούν να συμβαίνουν ενώ, για τα εργασιακά δεδομένα της χώρας μας, ο αριθμός των θανατηφόρων και των σοβαρών εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών είναι ιδιαίτερα ανησυχητικός.


Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου
Για να επιτευχθεί η προαγωγή της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων απαιτείται από τις επιχειρήσεις να εφαρμόζουν διαδικασίες πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων. Η Εκτίμηση του Επαγγελματικού Κινδύνου αποτελεί μία διαδικασία για την ολοκληρωμένη ανάλυση των συνθηκών εργασίας και τη λήψη των απαραίτητων μέτρων στους χώρους εργασίας και είναι υποχρέωση όλων των εργοδοτών.

Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει όλες τις ενέργειες εντοπισμού, καταγραφής, μέτρησης και εκτίμησης των δυνητικών κινδύνων στο χώρο εργασίας για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων προστασίας και πρόληψης. Η εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου πραγματοποιείται από τον Τεχνικό Ασφάλειας ή/και το Γιατρό Εργασίας με την ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων.

Αποτελεί μία συστηματική εξέταση όλων των πλευρών κάθε διεξαγόμενης εργασίας από την επιχείρηση με σκοπό να εντοπιστούν οι πηγές του επαγγελματικού κινδύνου, δηλαδή τι θα μπορούσε να προκαλέσει τραυματισμό ή βλάβη στους εργαζόμενους ως συνέπεια της έκθεσης στην επικίνδυνη κατάσταση, να διαπιστωθούν κατά πόσον και με τι μέτρα μπορούν οι πηγές κινδύνων να εξαλειφθούν ή οι κίνδυνοι αυτοί να αποφευχθούν, να καταγραφούν τα μέτρα πρόληψης που ήδη εφαρμόζονται και να προταθούν αυτά που πρέπει συμπληρωματικά να ληφθούν για τον έλεγχο των κινδύνων και την προστασία των εργαζομένων.

Οι κίνδυνοι μπορεί να οφείλονται σε κτιριακές δομές, μηχανές (από ελλείψεις στην ασφάλεια των μηχανών και των εγκαταστάσεων), ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, επικίνδυνες ουσίες, πυρκαγιές-εκρήξεις, χημικούς ή φυσικούς παράγοντες (θόρυβος, δονήσεις, χαμηλές/υψηλές θερμοκρασίες, αερισμός κτλ) κ.ά. Ακόμα υπάρχουν και οι λεγόμενοι «εγκάρσιοι» κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την αλληλεπίδραση της σχέσης εργαζομένου και οργάνωσης εργασίας στην οποία είναι ενταγμένος.

Οι αιτίες αυτών των κινδύνων εντοπίζονται στην ίδια τη δομή της παραγωγικής διαδικασίας, που οδηγεί στην αναγκαστική προσαρμογή του ανθρώπου στις απαιτήσεις της εργασίας. Οι αιτίες προέρχονται κυρίως από την οργάνωση της εργασίας (όπως το ωράριο, οι εργασιακές σχέσεις, η εργασία σε οθόνες οπτικής απεικόνισης κτλ), ψυχολογικούς παράγοντες (ρυθμός παραγωγής, μονοτονία, σχέσεις μεταξύ συναδέλφων και μεταξύ εργαζομένων και προϊσταμένων κτλ) αλλά και εργονομικούς παράγοντες (ακατάλληλος εξοπλισμός εργασίας, έλλειψη ομαδικής εργασίας, ακατάλληλος σχεδιασμός θέσεων εργασίας, υπερβολικές απαιτήσεις κτλ).

«Στους γνωστούς βλαπτικούς παράγοντες, που ασφαλώς εξαρτώνται από την δραστηριότητα της κάθε επιχείρησης, σήμερα προστίθενται τα μυοσκελετικά προβλήματα, καθώς και το στρες – πολύ συχνά με ψυχοσωματικές εκφάνσεις – κυρίως λόγω της εργασιακής ανασφάλειας» δηλώνει ο Ηλίας Μπανούτσος, Μηχανολόγος Μηχανικός – Εργονόμος, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Ergonomia.

Οι βλαπτικοί αυτοί παράγοντες, αποτελούν τις διάφορες συνιστώσες του συστήματος εργασίας που όταν αλληλεπιδρούν με τον άνθρωπο μπορεί, αν δεν ελεγχθούν, να επιφέρουν βλάβη στην υγεία του ή να απειλήσουν την ασφάλειά του. Πιο συγκεκριμένα, οι συνέπειες των επιδράσεων αυτών στον άνθρωπο μπορεί να είναι η πρόκληση εργατικών ατυχημάτων, πρόωρης φθοράς της υγείας του, επαγγελματικών ασθενειών ή ακόμα και θανάτου. Τα αποτελέσματα αυτά μπορεί να αποδοθούν σε έναν μόνο βλαπτικό παράγοντα ή στη συνέργειά του με άλλον.

Υιοθετώντας ένα σύστημα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία
Έπειτα από την εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου, πρέπει να εξετάζεται και να αποφασίζεται ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για την εξάλειψη ή την πρόληψη ή τη μείωση των κινδύνων με στόχο να εξασφαλίζεται στους εργαζόμενους η προστασία που απαιτείται τουλάχιστον από τη νομοθεσία για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Ο σχεδιασμός, η οργάνωση και η παρακολούθηση των μέτρων προστασίας και πρόληψης είναι απαραίτητα ώστε να διατηρείται η αποτελεσματικότητά τους και να εξασφαλίζεται ο έλεγχος των κινδύνων. Για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων πρέπει να θέτονται υπόψη ορισμένες θεμελιώδεις γενικές αρχές για την πρόληψη των κινδύνων, όπως η αποφυγή των κινδύνων, η καταπολέμησή τους στην πηγή τους, η λήψη μέτρων ομαδικής και ατομικής προστασίας, η προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο και η επιδίωξη συνεχούς βελτίωσης του επιπέδου προστασίας. Καλείται επομένως κάθε επιχείρηση, με βάση τα παραπάνω, να υιοθετήσει ένα σύστημα για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων της.

«Ένα σύστημα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία θεωρείται επιτυχημένο, όταν καταφέρνει να αποτελέσει το καθημερινό εργαλείο της επιχείρησης, με δείκτες διαρκούς βελτίωσης των συνθηκών εργασίας. Είναι πολύ συνηθισμένο η επιτυχία ενός συστήματος να εξαντλείται στην εξασφάλιση του σχετικού πιστοποιητικού», δηλώνει ο Ηλ. Μπανούτσος ενώ αναφερόμενος στις επιπτώσεις για μία επιχείρηση που δεν εφαρμόζει κάποιο σύστημα για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, συμπληρώνει: «Οι συνέπειες περιλαμβάνουν κυρώσεις από δημόσιες αρχές (μπορούν να φθάσουν μέχρι και 50.000 € ανά παράβαση), εσωτερικές τριβές της διοίκησης με τους εργαζόμενους, δαπάνες που δεν είχαν προβλεφθεί για αποκατάσταση ελλείψεων και αντιμετώπιση προβλημάτων, απώλεια πελατών που δίνουν έμφαση στα θέματα ασφάλειας και υγείας έως και δημόσια δυσφήμιση της επιχείρησης».

Επιπλέον, απαραίτητη είναι και η συνεχής επαναξιολόγηση ώστε να ελέγχεται εάν οι ήδη υπάρχουσες προφυλάξεις είναι επαρκείς ή θα πρέπει να γίνουν περισσότερες ενέργειες. Να μελετάται, δηλαδή, το πόσο πιθανό είναι η κάθε προσδιορισθείσα πηγή κινδύνου να προκαλέσει μία βλάβη καθώς και η αναμενόμενη σοβαρότητα ή έκταση της βλάβης αυτής.


Ευθύνες του εργοδότη
Ο εργοδότης υποχρεούται να εξασφαλίζει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας και να λαμβάνει μέτρα που να εξασφαλίζουν την υγεία και ασφάλεια των τρίτων.

Ο εργοδότης μπορεί να αναθέσει τα καθήκοντα Τεχνικού Ασφαλείας ή/και Ιατρού Εργασίας σε άτομα εκτός της επιχείρησης ή σε Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞΥΠΠ). Ανεξάρτητα από το πού προσφεύγει ο εργοδότης, δεν απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του στον τομέα αυτό. Συγκεκριμένα, υποχρεούται να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγείας και ασφάλειας της εργασίας, να γνωστοποιεί στους εργαζομένους τους επαγγελματικούς κινδύνους από την εργασία τους, να καταρτίζει πρόγραμμα προληπτικής δράσης και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση και να εξασφαλίζει τη συντήρηση και την παρακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας μέσων και εγκαταστάσεων.

Όπως αναφέρεται συγκεκριμένα σε Εγκύκλιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων «ο εργοδότης είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων στην επιχείρησή του και δεν απαλλάσσεται από αυτή την ευθύνη του ούτε όταν οι εργαζόμενοι δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους ούτε όταν αναθέτει καθήκοντα προστασίας και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου στον Τεχνικό ασφάλειας ή/και στον Γιατρό εργασίας ή/και σε αρμόδιες Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης».

Στις ευθύνες του εργοδότη, συγκαταλέγονται και ειδικές υποχρεώσεις όπως:
1. Οφείλει να διαθέτει μία γραπτή εκτίμηση των υφισταμένων κατά την εργασία κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν ομάδες εργαζομένων που εκτίθενται σε ιδιαίτερους κινδύνους.
2. Οφείλει να καθορίζει τα μέτρα προστασίας που πρέπει να ληφθούν και, αν χρειαστεί, το υλικό προστασίας που πρέπει να χρησιμοποιηθεί.
3. Οφείλει να αναγγέλλει στις αρμόδιες επιθεωρήσεις εργασίας, στις πλησιέστερες αστυνομικές αρχές και στις αρμόδιες υπηρεσίες του ασφαλιστικού οργανισμού στον οποίο υπάγεται ο εργαζόμενος εντός 24 ωρών όλα τα εργατικά ατυχήματα και εφόσον πρόκειται περί σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου, να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία που δύνανται να χρησιμεύσουν για την εξακρίβωση των αιτίων του ατυχήματος.
4. Να τηρεί ειδικό βιβλίο ατυχημάτων στο οποίο να αναγράφονται τα αίτια και η περιγραφή του ατυχήματος και να το θέτει στη διάθεση των αρμόδιων αρχών.
5. Να τηρεί κατάλογο των εργατικών ατυχημάτων που είχαν ως συνέπεια για τον εργαζόμενο ανικανότητα εργασίας μεγαλύτερη των τριών εργάσιμων ημερών.

Υγεία και Ασφάλεια κάθε μέρα
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) από το 2001 έχει καθιερώσει την 28η Απριλίου ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία», με στόχο να ευαισθητοποιήσει κυβερνήσεις, εργοδότες και εργαζόμενους όσον αφορά στη βελτίωση των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στην εργασία, την πρόληψη και τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων. Η Ελλάδα έχει ενταχθεί επίσημα στην ομάδα των 100 και πλέον χωρών στον κόσμο που συμμετέχουν ενεργά στον εορτασμό αυτό.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας και Ασφάλειας διοργανώνεται από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) με την υποστήριξη της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κοινωνικής Ασφάλισης (ISSA).

Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας της ΔΟΕ συντάσσει ετήσια έκθεση στο πλαίσιο του εορτασμού και στην Έκθεση για το 2009 σημειώνεται ότι καθένας από εμάς, από τη θέση στην οποία βρίσκεται, είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία:

  • ως εργοδότες ή στελέχη, είμαστε υπεύθυνοι για να εγγυηθούμε ότι οι εργασιακοί χώροι που εξαρτώνται από εμάς, είναι ασφαλείς και δεν κρύβουν κανένα κίνδυνο για την υγεία
  • ως κυβερνήσεις, είμαστε υπεύθυνοι για την παροχή των απαραίτητων υποδομών-νόμων και υπηρεσιών-για να διασφαλίσουμε ότι οι εργαζόμενοι παραμένουν ενεργοί και οι επιχειρήσεις ακμάζουν
  • ως ακαδημαϊκοί, που γνωρίζουν το αντικείμενο, είμαστε υπεύθυνοι να διαδώσουμε το μήνυμα της αντίληψης του κινδύνου
  • ως ειδικοί σε θέματα επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας, είμαστε υπεύθυνοι να παρέχουμε συμβουλές και να προωθούμε την εκτίμηση της επικινδυνότητας και την παρακολούθηση του εργασιακού περιβάλλοντος.
  • ως εργαζόμενοι, είμαστε υπεύθυνοι να εργαζόμαστε με ασφάλεια, να προστατεύουμε τους εαυτούς μας και να μη θέτουμε σε κίνδυνο τους άλλους.

Άλλωστε και στη Διακήρυξη του Λουξεμβούργου για την προαγωγή της υγείας στο χώρο εργασίας αναφέρεται ότι: «η προαγωγή της υγείας στο χώρο εργασίας είναι μία συντονισμένη προσπάθεια των εργοδοτών, των εργαζομένων και της κοινωνίας, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ευεξίας των ανθρώπων στο εργασιακό περιβάλλον».


Η οικονομική ύφεση πιέζει τους εργαζόμενους
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) δημοσίευσε πρόσφατα τα αποτελέσματα μίας πανευρωπαϊκής δημοσκόπησης σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία. Σύμφωνα με αυτά, ο προβληματισμός ότι η τρέχουσα οικονομική κρίση μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, θέτοντας σε κίνδυνο τις βελτιώσεις που έχουν διαπιστωθεί τα τελευταία πέντε χρόνια, είναι διάχυτος μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών. Επίσης, όπως προέκυψε, πολλοί Ευρωπαίοι αισθάνονται επαρκώς ενημερωμένοι σχετικά με την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, την οποία θεωρούν σημαντικό παράγοντα για την επιλογή μίας νέας θέσης εργασίας.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, 6 στους 10 Ευρωπαίους αναμένουν ότι οι συνθήκες εργασίας θα πληγούν από την παγκόσμια οικονομική ύφεση, ιδίως όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια. Σημαντικό ποσοστό των ερωτηθέντων (75%) πιστεύει πως τα προβλήματα υγείας οφείλονται σε κάποιο βαθμό, στο είδος του ασκούμενου επαγγέλματος. Στην Ελλάδα, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στη δημοσκόπηση υποστηρίζει ότι σε μεγάλο βαθμό η κακή υγεία προκαλείται από τη δουλειά που κάνουν οι άνθρωποι (γράφημα 1).

Ακόμα, οι περισσότεροι δήλωσαν ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων 5 χρόνων η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία στη χώρα μας έχουν γίνει χειρότερες (γράφημα 2).

«Η οικονομική κρίση, μπορεί να ωθήσει τις επιχειρήσεις να αγνοήσουν ή να ελαχιστοποιήσουν τη σημασία της ασφάλειας και της υγείας στο χώρο εργασίας», δήλωσε ο Διευθυντής του EU-OSHA, Jukka Takala, έχοντας επίγνωση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν σήμερα οι επιχειρήσεις και πρόσθεσε: «Ακόμη, υπάρχει ο κίνδυνος περικοπής των επενδύσεων των επιχειρήσεων στην επαγγελματική ασφάλεια και υγεία (ΕΑΥ)».

Με την αύξηση της ανεργίας, οι εργαζόμενοι ανησυχούν περισσότερο για την άμεση ασφάλεια της θέσης εργασίας τους παρά για την ασφάλεια και την υγεία στις συνθήκες εργασίας τους. Σχετικά με τους παράγοντες που είναι αποφασιστικοί για την επιλογή θέσης εργασίας, οι πολίτες της Ε.Ε. απάντησαν ότι η ασφάλεια της θέσης εργασίας και η μισθολογική κλίμακα είναι πιο σημαντικοί παράγοντες από τις ασφαλείς και υγιεινές συνθήκες εργασίας, οι οποίες αναφέρθηκαν ως τρίτες στη δημοσκόπηση, πριν από το ωράριο εργασίας.

Στην Ευρώπη των 27, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων αναμένει ότι οι συνθήκες ασφάλειας και υγείας στην εργασία θα επιδεινωθούν σε κάποιο βαθμό εξαιτίας της οικονομικής κρίσης ενώ στην Ελλάδα οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η επιδείνωση θα γίνει σε μεγάλο βαθμό (γράφημα 3).

Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι οι κάτοικοι πολλών κρατών μελών (ιδίως της Ε.Ε. των 15) θεωρούν πως είναι επαρκώς ενημερωμένοι σχετικά με τους κινδύνους στο χώρο εργασίας και 57% των ερωτηθέντων πιστεύουν πως η ασφάλεια και η υγεία στην εργασία έχουν βελτιωθεί κατά τα πέντε τελευταία χρόνια.

Στην Πανευρωπαϊκή δημοσκόπηση για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, που διοργανώθηκε από την εταιρεία δημοσκοπήσεων και πολιτικής και κοινωνικής έρευνας, υπεύθυνη και για το Ευρωβαρόμετρο, TNS Infratest, μετείχε από κάθε κράτος μέλος αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.000 ατόμων.

Η δημοσκόπηση απηχεί, επίσης, διαφορές ως προς τη στάση των φύλων απέναντι στην επαγγελματική ασφάλεια και υγεία. Οι άνδρες ερωτηθέντες θεωρούν το μισθό (61%) και την ασφάλεια της θέσης εργασίας (55%) ως τους σημαντικότερους παράγοντες για την επιλογή θέσης εργασίας, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι χαμηλότερα στις γυναίκες (53% και 51% αντίστοιχα). Αντιθέτως, οι γυναίκες (26%) αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία από τους άνδρες (19%) στο ωράριο.

Επιπλέον, οι άνδρες ερωτηθέντες που πιστεύουν ότι οι συνθήκες ασφάλειας και υγείας έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια (62%) είναι περισσότεροι από τις γυναίκες (μόλις 52%), ενώ επίσης οι άνδρες (71%) αισθάνονται καλύτερα ενημερωμένοι σε θέματα ασφάλειας και υγείας από τις γυναίκες (61%).


Case Study: Υγιεινή και ασφάλεια στην CANA Φαρμακευτικά Εργαστήρια ΑΕ
Οι κανόνες Υγιεινής και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΥΑΕ) στους χώρους εργασίας είναι απαίτηση της εποχής μας και στόχος κάθε κοινωνίας για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και του φυσικού μας περιβάλλοντος.

Τα σημαντικότερα οφέλη που απολαμβάνει μία εταιρεία που εφαρμόζει ένα σύστημα ΥΑΕ είναι:

  • Ο εντοπισμός και η αξιολόγηση των επαγγελματικών κινδύνων που δημιουργούνται κατά την εργασία ώστε τελικά να προλαμβάνονται τα τυχόν εργατικά ατυχήματα
  • Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, με αποτέλεσμα την αύξηση της αποδοτικότητας  των εργαζομένων, τη μείωση του κόστους για την εταιρεία αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος
  • Η διαμόρφωση ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος για συνεργάτες και επισκέπτες.

Στην CΑΝΑ Φαρμακευτικά Εργαστήρια ΑΕ υπάρχει σε εφαρμογή πλήρες σύστημα ΥΑΕ, το οποίο διασφαλίζει απόλυτα την επίτευξη των στόχων του. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει:
1. Ορισμό Τεχνικού Ασφαλείας από το επιστημονικό προσωπικό της εταιρείας
2. Ορισμό Ιατρού Εργασίας με σύμβαση παροχής υπηρεσιών
3. Τήρηση όλων των προβλεπομένων γραπτών στοιχείων από τη νομοθεσία (πχ. βιβλίο συμβάντων, μελέτη εκτίμησης κινδύνου)
4. Προμήθεια και χρήση των απαραίτητων υλικών και εξοπλισμού για την προστασία των εργαζομένων (πχ. μάσκες, φίλτρα, παπούτσια ασφαλείας κλπ.)
5. Προληπτικούς περιοδικούς ελέγχους (check up) του προσωπικού της εταιρείας
6. Έκδοση εξειδικευμένων εγχειριδίων που περιέχουν αρκετές οδηγίες και κανόνες σχετικούς με την υγιεινή και ασφάλεια (πχ. εγχειρίδιο Πολιτικής Άμυνας)
7. Ανάρτηση σε στρατηγικά σημεία οδηγιών σχετικών με την υγιεινή και ασφάλεια (πχ. οδηγίες πυροπροστασίας, οδηγίες υγιεινής)
8. Περιοδικά επαναλαμβανόμενα μαθήματα για την ενημέρωση και εκπαίδευση των εργαζομένων
9. Διαρκή διεξαγωγή ελέγχων (πχ. μέτρηση μικροβιακού φορτίου χώρων) και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τα οποία μπορούν να οδηγήσουν σε βελτίωση των συνθηκών εργασίας, των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού.

Η επιτυχία ενός συστήματος ΥΑΕ έγκειται στο κατά πόσο το σύστημα αυτό παρεκκλίνει από τον προσδιορισμένο στόχο, δηλαδή μηδέν ατυχήματα, καλύτερες συνθήκες εργασίας για το προσωπικό και ταυτόχρονα μηδενική επιβάρυνση του περιβάλλοντος.

Κώστας Κανάρογλου, Διευθυντής Ανθρωπίνων Πόρων & Διαχείρισης Cana AE Φαρμακευτικά Εργαστήρια

Case Study: Οφέλη από την ορθή εφαρμογή των κανόνων υγιεινής & ασφάλειας στους χώρους εργασίας
Πριν αναφερθούμε στα οφέλη, καλόν είναι να δούμε τη σχέση Κόστους – Ωφέλειας της εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας, όπου η ανάλυση παρουσιάζει δυσκολίες δεδομένου ότι τα μεν κόστη είναι άμεσα και μετρήσιμα, τα δε οφέλη είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν, εμφανίζονται σε μέλλοντα χρόνο και διαχέονται σε 3 μέρη, ήτοι στον Εργοδότη, στον Εργαζόμενο και στην Πολιτεία.

Γι’ αυτό οι Εργοδότες πρέπει να κατανοήσουν ότι η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων είναι μία μακροπρόθεσμη οικονομική επένδυση, οι Εργαζόμενοι πρέπει να θεωρούν ότι η υγεία και η σωματική τους ακεραιότητα είναι κεφάλαιο που πρέπει να διαφυλάξουν και τέλος η Πολιτεία πρέπει να επαγρυπνεί, όσον αφορά τη ορθή και διαρκή τήρηση των κανόνων υγιεινής και ασφάλειας.

Αναλυτικότερα τα οφέλη για κάθε πλευρά είναι τα ακόλουθα:
Εργοδότες
1. Μείωση της νοσηρότητας, άρα μείωση των απουσιών, άρα αύξηση της παραγωγής και της παραγωγικότητας.
2. Μείωση του αριθμού και της σοβαρότητας των ατυχημάτων, άρα αποφυγή έντασης, κακής ψυχολογίας, δικαστικών αγώνων, προστίμων και αποζημιώσεων.
3. Μείωση ζημιών στις εγκαταστάσεις.

Εργαζόμενοι
1. Αποφυγή μείωσης εισοδήματος λόγω μείωσης απουσιών ένεκα ατυχημάτων.
2. Αποφυγή ανεπανόρθωτης βλάβης της υγείας.
3. Μείωση του ανθρώπινου πόνου.

Πολιτεία
1. Αύξηση της παραγωγής και παραγωγικότητας γενικότερα, λόγω καλής απόδοσης του εργατικού δυναμικού.
2. Μείωση κόστους Ασφαλιστικών Ταμείων λόγω μείωσης ατυχημάτων, που οδηγούν σε αυξημένα νοσήλια ή σε πρόωρη συνταξιοδότηση.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι για να έχουν επιτυχία τα προγράμματα επαγγελματικής υγείας και να αποδώσουν τα αναμενόμενα οφέλη, πρέπει να βελτιώνονται συνεχώς και να ακολουθούν τις τεχνικές και κοινωνικές εξελίξεις.

Χαράλαμπος Κ. Λιάπης, Διευθυντής Ανθρωπίνων Πόρων Ομίλου Folli Follie, Duty Free Shops, Elmec Sport


Case Study: Η υγεία και ασφάλεια στον όμιλο ΑΒ Βασιλόπουλος
Το θέμα της υγιεινής & ασφάλειας αποτελεί βασικό παράγοντα της σχέσης εμπιστοσύνης και σεβασμού που πρέπει να διέπει μια εταιρεία με τους ανθρώπους της (9.500 στην περίπτωσή μας) και είναι για τον όμιλο ΑΒ Βασιλόπουλος αναπόσπαστο κομμάτι της επιχειρηματικής πρακτικής και κουλτούρας του.

Η αντιμετώπισή του ξεφεύγει αρκετά από τα στενά όρια του νομοθετικού πλαισίου, που θεωρείται δεδομένο (εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου, επισκέψεις τεχνικών ασφαλείας και γιατρών εργασίας κλπ.) και αποτελεί για την ΑΒ ένα βασικό πυλώνα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.

Βασικοί άξονες της υγιεινής & ασφάλειας για την εταιρεία είναι:

  • Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και μείωση των κινδύνων πρόκλησης ατυχήματος.

Επιτυγχάνεται με:
α. χορήγηση εγχειριδίου οδηγιών ασφάλειας και πρόληψης ατυχημάτων σε όλους τους νέους συνεργάτες μας
β. συνεχή ανανέωση των μηχανών κοπής στα καταστήματά μας
γ. στατιστική σε ετήσια βάση παρακολούθηση μέσα από δείκτες (KPI’s) των εργατικών ατυχημάτων που συμβαίνουν στην εταιρεία μας και την ανάλυση των λόγων που προκλήθηκαν
δ. ενημέρωση και εκπαίδευση των εργαζομένων σε σχετικά θέματα.

  • Ο έλεγχος και η πρόληψη της υγείας των συναδέλφων μας.

Επιτυγχάνεται με:
α. παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων μέσω των γιατρών εργασίας, την τήρηση στατιστικών σχετικά με χρόνιες παθήσεις (διαβήτης, υπέρταση, χοληστερόλη κλπ.) και την ενημέρωσή τους σχετικά με τις πιο σημαντικές παθήσεις μέσω επιστημονικών άρθρων στα έντυπα εσωτερικής επικοινωνίας της ΑΒ
β. χορήγηση εκπτώσεων για προληπτικούς ιατρικούς ελέγχους στους συναδέλφους και τις οικογένειές τους σε συνεργασία με μεγάλα διαγνωστικά ιατρικά κέντρα και συμμετοχή της εταιρείας σε καμπάνιες προληπτικού ελέγχου διάγνωσης και πρόληψης σοβαρών ασθενειών
γ. παροχή στο μεγαλύτερο ποσοστό των εργαζομένων στην ΑΒ ιδιωτικής ιατρικής ασφάλισης.

  • Η κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη των εργαζομένων.

Επιτυγχάνεται με την παροχή συμβουλευτικής και οικονομικοκοινωνικής βοήθειας σε συναδέλφους που αντιμετωπίζουν προσωπικά και οικογενειακά προβλήματα μέσω της κοινωνικής υπηρεσίας και των κοινωνικών λειτουργών της ΑΒ.

  • Η ανάπτυξη σωστών διατροφικών συνηθειών.

Επιτυγχάνεται με τη συνεχή ενημέρωση του προσωπικού μας για τη σωστή διατροφή και τα οφέλη της στην υγεία μας μέσω εξειδικευμένων ενημερωτικών φυλλαδίων και σχετικών άρθρων σε έντυπα εσωτερικής επικοινωνίας.

  • Η φυσική άσκηση.

Η εταιρεία ενθαρρύνει τη φυσική άσκηση μέσω της διοργάνωσης εσωτερικών πρωταθλημάτων και της παροχής εκπτώσεων στους συναδέλφους για τη συμμετοχή τους σε προγράμματα γυμναστικής σε συνεργασία με ιδιωτικά γυμναστήρια.

Κώστας Καλαργυρός, Personnel manager ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ