Ο «παρουσιασμός» αποτελεί ένα φαινόμενο διαχρονικό και ζημιογόνο για τον εργαζόμενο και την επιχείρηση. Πώς η πανδημία και τα χαρακτηριστικά συναισθηματικής νοημοσύνης του ηγέτη το επηρέασαν;

Η πανδημία άλλαξε ένα μεγάλο κομμάτι της καθημερινότητας στην εργασία. Η τηλεργασία καθιερώθηκε και προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα στους εργαζόμενους. Τι έγινε όμως όταν οι εργαζόμενοι νόσησαν; Στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι δίσταζαν να ζητήσουν ημέρες ασθένειας, καταφεύγοντας στον παρουσιασμό (Adecco Group, 2021). Τι συνέπειες έχει ο παρουσιασμός και πώς μπορεί να συνδεθεί με την συναισθηματική νοημοσύνη και την ηγεσία; Θέλοντας να ερευνήσουμε το φαινόμενο, στο πλαίσιο του Εργαστηρίου Συναισθηματικής Νοημοσύνης και Ηγεσίας (διδάσκουσα Επικ. Καθηγήτρια Δήμητρα Ιορδάνογλου), διεξήγαμε ποσοτική και ποιοτική έρευνα.

Ανακαλύψαμε ότι ο χώρος εργασίας έχει αλλάξει ριζικά. Προτεραιότητα υπήρξε η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων, επιτρέποντας την ανάδειξη του «υβριδικού μοντέλου εργασίας», χωρίς να επηρεάζεται η παραγωγικότητα. Δυστυχώς, η ψυχολογία των εργαζομένων δεν ελήφθη εξίσου υπόψη, αφού επλήγη ποικιλοτρόπως.
Αιτία αποτέλεσε και η αύξηση του φαινομένου του «παρουσιασμού», ο οποίος εξαντλεί τον εργαζόμενο ψυχοσωματικά και ζημιώνει και την εταιρεία οικονομικά. Το κόστος του παρουσιασμού μπορεί να είναι δεκαπλάσιο του απουσιασμού (absenteeism) και εμφανίζει αυξημένο ρίσκο ασθένειας για τους ακόλουθους 18 μήνες. Έντονες επιπτώσεις μπορεί να έχει και στην ψυχική υγεία, με την εμφάνιση κατάθλιψης μέσα σε διάστημα 2 χρόνων (BeeBole, 2019).

Τα παραπάνω στοιχεία αποτέλεσαν τη βάση για τη δική μας ποσοτική έρευνα. Δημιουργήσαμε ένα ερωτηματολόγιο 22 ερωτήσεων και το δείγμα μας αποτέλεσαν 104 άτομα, ηλικίας 18-65 ετών. Από τις απαντήσεις που λάβαμε επιβεβαιώθηκε ότι το εργασιακό περιβάλλον έχει αλλάξει. Το 41,9% εργαζόταν εξ’ αποστάσεως και το 19,8% υβριδικά. Σχεδόν το 50% διέθετε ευέλικτο ωράριο, ενώ ένας στους τέσσερεις εργαζόμενους μπορούσε να επιλέξει τον τόπο εργασίας και να αναδιαμορφώσει τις εβδομαδιαίες εργάσιμες ημέρες. Στις προσδοκίες των ερωτηθέντων ήταν και η επιστροφή στον τόπο εργασίας (53,40%) ή η διατήρηση του υβριδικού μοντέλου (39,50%).

Στην ερώτηση αν η εταιρεία ή ο προϊστάμενός τους τους βοήθησε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, είδαμε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό δεν απάντησε ούτε θετικά ούτε αρνητικά. Στις προσδοκίες των ερωτηθέντων από την εταιρεία και τον προϊστάμενο ήταν, μεταξύ άλλων, η παροχή τεχνολογικού εξοπλισμού, η ψυχολογική υποστήριξη, η κατανόηση, η συνεργασία κ.ά. Ποιες προσδοκίες εκπληρώθηκαν; Στο 51% εκπληρώθηκε η παροχή τεχνολογικού εξοπλισμού, στο 40% το ευέλικτο ωράριο, στο 61,6% η κατανόηση, στο 51,20% η συνεργασία, ενώ το 7% απάντησε ότι δεν εκπληρώθηκε καμία από τις προσδοκίες.

Όταν στους ερωτηθέντες ζητήθηκε να περιγράψουν την ψυχολογία τους κατά την περίοδο αυτή, λάβαμε πληθώρα απαντήσεων. Οι περισσότεροι δήλωσαν πως ένιωθαν άγχος (51,2%) και ανησυχία (34,9%), ενώ λιγότεροι ικανοποίηση (25,6%) και αισιοδοξία (9,3%) Η προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα υπήρξε δύσκολη, αφού επικρατούσε ανισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής. Σχετικά με το φαινόμενο του παρουσιασμού μέσω της έρευνάς μας υποδεικνύεται πως το 60,5% έχουν εργαστεί παρόλο που ήταν άρρωστοι, κάτι που θεωρούν ότι δεν είναι παραγωγικό (84,9%). Στους λόγους για τους οποίους το έκαναν, οι 5 στους 10 απάντησαν ότι υπήρχε μεγάλος φόρτος εργασίας, οι 3 στους 10 ότι δεν ήθελαν να πάρουν άδεια και οι 2 στους 10 ότι ένιωθαν τύψεις. Η κατάθλιψη, η κόπωση, οι κρίσεις πανικού και τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι μόνο ορισμένες από τις επιπτώσεις που αναφέρθηκαν.

Για να εμβαθύνουμε ακόμα περισσότερο διεξήγαμε και 10 εις βάθος συνεντεύξεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το φαινόμενο του παρουσιασμού εντάθηκε κατά την περίοδο της πανδημίας. Όλοι οι συνεντευξιαζόμενοι αποτέλεσαν μέρος του φαινομένου παρά την παραδοχή τους ότι δεν είναι παραγωγικοί όταν εργάζονται ενώ νοσούν. Οι σκληροί εργοδότες, ο μεγάλος φόρτος εργασίας, οι προϊστάμενοι με λίγη έως καθόλου κατανόηση, ο φόβος και οι τύψεις (“είμαι ήδη σπίτι, να μην δουλέψω;”) ήταν κάποιοι από τους παράγοντες που έπαιξαν ρόλο στη διαιώνιση του φαινομένου.
Ειδικότερα στις νέες συνθήκες εργασίας, το φαινόμενο αυτό θα συνεχίσει να αποτελεί μια πρόκληση. Διαπιστώθηκε όμως, πως οι ηγέτες που είναι κοντά στους εργαζομένους και διαθέτουν υψηλά επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης, μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα το εμπόδιο του παρουσιασμού, με οφέλη τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για την επιχείρηση.