Ελέγχουμε ως άτομα τη μοίρα μας ή η ζωή μας ετεροκαθορίζεται; Ξεφυλλίζοντας στην προθήκη του βιβλιοπωλείου το πρόσφατο βιβλίο των συγγραφέων Nicholas Christakis και James Fowler «Συνδεδεμένοι», δεν γνώριζα εκείνη τη στιγμή πόσο ευπώλητο ήταν.

Κέντρισαν όμως το ενδιαφέρον μου οι λεπτομέρειες για την τεράστια επίδραση του κοινωνικού ιστού, τη δύναμη που ασκούν οι σχέσεις μας, οι φίλοι των φίλων μας και οι εχθροί των εχθρών μας. Στην καθημερινή εμπειρία μου, ως επαγγελματίας ψυχολόγος, έρχομαι σε επαφή με τις περίπλοκες σχέσεις των ανθρώπων, όμοιες, όπως σημειώνουν εύστοχα οι συγγραφείς, με «ένα πιάτο μπερδεμένα μακαρόνια».

Ζώντας στην ελληνική πραγματικότητα, όπου «ο κολλητός κι ο κολλητός του κολλητού, η πεθερά κι ο θείος» μπορούν το ίδιο εύκολα να ισιώσουν αλλά και να κάνουν άνω κάτω την…ψυχολογία μας, να ανατρέψουν τις πεποιθήσεις μας, να μας μεταδώσουν έναν αέρα αισιοδοξίας ή να μας γκρεμίσουν στην βαθύτερη θλίψη, σκέφθηκα ότι θα με βοηθούσε να το μελετήσω. Κι ενθουσιάσθηκα από την πλούσια τεκμηρίωση αλλά και την ανάλαφρη όσο και λυρική γραφή του βιβλίου.

Συναρπαστική και περίπλοκη η σχέση μας με τους άλλους, τυχαίοι όσο και μοιραίοι οι τρόποι που συνδεόμαστε μαζί τους, τεράστια η επιρροή τους στην πορεία της ζωής μας, την υγεία, τη διατροφή, την εργασία, τον έρωτα και τη συντροφικότητα. Σχέσεις που ξεπηδούν μέσα από συμπτωματικές συναντήσεις στην εργασία, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, στα ταξίδια και τα τελευταία χρόνια μέσα από το διαδίκτυο. «Για να μάθουμε ποιοι είμαστε, θα πρέπει να κατανοήσουμε πώς συνδεόμαστε με τους άλλους» (σελ. 20, τέλος).

Συνδέσεις
«…Και οι συνδέσεις μας δεν περιορίζονται στα άτομα που γνωρίζουμε. Πέρα από τον δικό μας κοινωνικό ορίζοντα, ακόμα και οι φίλοι των φίλων των φίλων μας μπορούν να πυροδοτήσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις που μας επηρεάζουν, σαν κύματα που ξεκινούν από μακρινούς τόπους και ξεσπούν στις δικές μας ακτές» (σελ. 26 παρ.2). Όσο πιο κοντά τόσο πιο καλά ή σύμφωνα με τις παροιμίες «ο φίλος του φίλου μου είναι και δικός μου φίλος» και «ο εχθρός του εχθρού μου φίλος μου».

Οι κοντινοί φίλοι μας διαμορφώνουν την ευτυχία ή τη δυστυχία μας πολύ περισσότερο από την κοινωνική, οικονομική ή όποια άλλη κατάστασή μας. Έτσι, δημιουργείται ένα ατελείωτο και πολύπλοκο δίκτυο ανθρώπων που βρίσκονται σε επαφή και ασκούν επιρροή μεταξύ τους. Ο Κανόνας των Τριών Βαθμών Επιρροής, σε τρεις βαθμούς απόστασης, ρυθμίζει τον βαθμό, την ένταση και την έκταση των ανθρώπινων αλληλεπιδράσεων. Η σχέση μας με τους πολύ κοντινούς μας ανθρώπους είναι ήδη γνωστή, μέσω των θεωριών της κληρονομικότητας, της μάθησης ή της μίμησης.

Η πληροφορία
Οι νέες τεχνολογίες και το διαδίκτυο άσκησαν ανατρεπτικό ρόλο στη διάδοση της πληροφορίας δημιουργώντας νέες, ακόμα πιο περίπλοκες, ανθρώπινες συνδέσεις, ικανές να επηρεάσουν από τις διατροφικές μέχρι και τις πολιτικές επιλογές μας. Πληροφορίες, άλλοτε ακριβείς όσο και λανθασμένες, γίνονται εξίσου δυνατοί παράγοντες αλλαγής, επαναπροσδιορίζουν και πυροδοτούν νέες συμπεριφορές και νέες αντιλήψεις.

Η δύναμη της δυάδας
Χρειάζονται τουλάχιστον δυο άνθρωποι και μια τυχαία συνάντησή τους είναι αρκετή για να αναπτυχθούν περίπλοκες ανθρώπινες αλυσίδες που ξεκινούν από μια δυάδα για να εξαπλωθούν σε τεράστιους σχηματισμούς δεσμών, επηρεάζουν τα συναισθήματα, τις αντιλήψεις, τις αξίες και τις επιλογές μας. Πεποιθήσεις, συστήματα αξιών αλλά και ανώτερα ή κατώτερα συναισθήματα δέχονται συνεχώς την επιρροή των συνανθρώπων μας, διαμορφώνουν την εμπειρία μας, μέσα από συγκεκριμένα όσο και τυχαία γεωγραφικά, τεχνολογικά, βιολογικά και οικονομικά πλαίσια.

Nicholas Christakis και James Fowler, Εκδόσεις Κάτοπτρο, σελ. 464.