Η εκτεταμένη χρήση των συστημάτων ΤΝ, καλούμενη συχνά ως 4η βιομηχανική επανάσταση, έχει επιφέρει εκτεταμένες μεταβολές στο σύνολο των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και οι εργασιακές σχέσεις, εισάγοντας ταυτόχρονα νέες και σύνθετες νομικές προκλήσεις.
Αναλόγως του ρίσκου και του αντίκτυπου του εκάστοτε συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης, η Πράξη για την ΤΝ έχει κατηγοριοποιήσει τα εν λόγω συστήματα ως εξής: α) συστήματα μη αποδεκτού κινδύνου, β) συστήματα υψηλού κινδύνου, γ) συστήματα περιορισμένου κινδύνου και δ) συστήματα ελάχιστου κινδύνου, θέτοντας και αντίστοιχες υποχρεώσεις συμμόρφωσης και επιμέλειας. Λαμβάνοντας υπόψη τη γενικότερη ανισορροπία ισχύος στον τομέα της εργασίας, καθώς επίσης και τον παρεμβατικό χαρακτήρα της ΤΝ, τα συστήματα που χρησιμοποιούνται στον τομέα της εργασίας συμπεριλαμβάνονται στα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που αναφέρονται στο Παράρτημα ΙΙΙ της Πράξης για την ΤΝ.
Ως συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου στον τομέα της εργασίας νοούνται εκείνα που αξιοποιούνται στο πλαίσιο της απασχόλησης, της διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού και της πρόσβασης στην αυτοαπασχόληση. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στα συστήματα που χρησιμοποιούνται κατά τη διαδικασία προσλήψεων, όπως για τη στοχευμένη προβολή αγγελιών, τη συλλογή και προεπιλογή αιτήσεων, καθώς και την αξιολόγηση των υποψηφίων. Επίσης βαρύνουσα σημασία έχουν και τα συστήματα που υποστηρίζουν ή λαμβάνουν αποφάσεις με ουσιώδη αντίκτυπο στην εργασιακή σχέση. Σε αυτά περιλαμβάνονται ιδίως οι αποφάσεις που αφορούν τους όρους απασχόλησης, την επαγγελματική εξέλιξη ή τη λύση της σύμβασης, την ανάθεση καθηκόντων με βάση προσωπικά ή συμπεριφορικά χαρακτηριστικά, καθώς και την παρακολούθηση και αξιολόγηση της απόδοσης και της εν γένει συμπεριφοράς εργαζομένων ή αυτοαπασχολουμένων.
Πριν από την έναρξη λειτουργίας ή χρήσης συστήματος ΤΝ υψηλού κινδύνου στον χώρο εργασίας, ο εργοδότης, ενεργώντας ως φορέας εφαρμογής, οφείλει να ενημερώνει τόσο τους εκπροσώπους των εργαζομένων όσο και τους εργαζομένους που επηρεάζονται, ότι θα τεθούν υπό καθεστώς χρήσης του εν λόγω συστήματος. Η ενημέρωση αυτή παρέχεται, κατά περίπτωση, σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο του εκάστοτε κράτους μέλους που διέπει την ενημέρωση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους, δηλαδή εν προκειμένω σύμφωνα με τις διατάξεις του π.δ. 240/2006.
Μάλιστα, στο ίδιο πνεύμα κινούνταν το εθνικό μας δίκαιο και πριν τη θέσπιση της Πράξης για την ΤΝ, καθώς ο ν. 4961/2022 προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ τα οποία επηρεάζουν διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με εργαζομένους ή υποψηφίους, και έχουν αντίκτυπο, μεταξύ άλλων, στις συνθήκες εργασίας, την επιλογή, την πρόσληψη ή την αξιολόγησή τους, υποχρεούνται, πριν από την πρώτη χρήση τους, να παρέχουν σαφή και επαρκή ενημέρωση. Η ενημέρωση αυτή πρέπει να απευθύνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο εργαζόμενο ή υποψήφιο και να περιλαμβάνει τουλάχιστον τις βασικές παραμέτρους βάσει των οποίων λαμβάνεται η σχετική απόφαση, με την επιφύλαξη των περιπτώσεων όπου απαιτείται προηγούμενη ενημέρωση και διαβούλευση.
Οι εργοδότες που θέτουν σε λειτουργία τέτοιου είδους συστήματα ΤΝ οφείλουν να συμμορφώνονται με τις ειδικότερες υποχρεώσεις που αναφέρει η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, στις οποίες συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, η θέσπιση συστήματος διαχείρισης κινδύνων, η κατάρτιση τεχνικού φακέλου, η τήρηση αρχείων για την καταγραφή συμβάντων, η διαφάνεια λειτουργίας, η ανθρώπινη εποπτεία, ο έλεγχος δεδομένων εισόδου, η υποχρέωση συνεργασίας με τις αρμόδιες αρχές καθώς επίσης και η διασφάλιση της ακρίβειας, στιβαρότητας και κυβερνοασφάλειας των συστημάτων ΤΝ.
Εν κατακλείδι, η αξιοποίηση της Τεχνητης Νοημοσύνης στον χώρο εργασίας οφείλει να διασφαλίζει ότι η τεχνολογική εξέλιξη και η συνακόλουθη αποκόμιση των ωφελημάτων από την λειτουργία της ΤΝ δεν υπονομεύουν, αλλά αντίθετα ενισχύουν δίκαιες, ασφαλείς και ανθρώπινες συνθήκες απασχόλησης.
