Παρουσίαση των πιο βασικών αλλαγών που εισάγει ο Ν. 5275/2026 στον Κώδικα Μετανάστευσης, σχετικά με την ενιαία διαδικασία άδειας διαμονής και εργασίας και την ενίσχυση των δικαιωμάτων εργαζομένων τρίτων χωρών.
Με τον Ν. 5275/2026 επιχειρείται η ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1233 στο ελληνικό δίκαιο. Η Οδηγία αυτή αφορά κυρίως στη θέσπιση μιας ενιαίας διαδικασίας για τη χορήγηση άδειας διαμονής και εργασίας σε υπηκόους τρίτων χωρών, καθώς και την καθιέρωση ενός κοινού πλαισίου δικαιωμάτων για όσους από αυτούς διαμένουν και εργάζονται νόμιμα σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, ο νόμος επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις στον Κώδικα Μετανάστευσης, με στόχο τόσο την απλούστευση των διαδικασιών όσο και την ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων από τρίτες χώρες.
Κεντρικό στοιχείο των νέων ρυθμίσεων αποτελεί η ενιαιοποίηση της διοικητικής διαδικασίας έκδοσης άδειας διαμονής, η οποία αποσκοπεί στην ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων, αλλά και στη μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των ενδιαφερομένων. Ακόμη, επεκτείνεται η προθεσμία υποβολής αίτησης ανανέωσης άδειας διαμονής μετά τη λήξη ισχύος της από ένα μήνα σε τρεις μήνες. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων από τρίτες χώρες που διαμένουν νόμιμα στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, διευρύνεται το πεδίο εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ώστε οι εργαζόμενοι αυτοί να απολαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό παρόμοια δικαιώματα με τους ημεδαπούς εργαζομένους. Η ίση μεταχείριση αφορά βασικούς τομείς της εργασιακής σχέσης, όπως οι συνθήκες εργασίας, οι αποδοχές και η πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να περιοριστούν φαινόμενα εκμετάλλευσης ή άνισης μεταχείρισης και να διευκολυνθεί η ομαλή ένταξη των εργαζομένων αυτών στην αγορά εργασίας.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί επίσης να καταστήσει τις διοικητικές διαδικασίες πιο σαφείς και αποτελεσματικές. Οι αρμόδιες υπηρεσίες καλούνται να εξετάζουν τις αιτήσεις μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά όρια και να παρέχουν καλύτερη ενημέρωση στους ενδιαφερομένους σχετικά με τις προϋποθέσεις και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται μεγαλύτερη διαφάνεια και καλύτερη λειτουργία της διοίκησης. Μία σημαντική καινοτομία αφορά στη δυνατότητα αλλαγής εργοδότη για τους εργαζομένους που κατέχουν ενιαία άδεια διαμονής και εργασίας. Η μεταβολή αυτή επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση ότι δηλώνεται στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Η ρύθμιση αυτή ενισχύει την επαγγελματική κινητικότητα των εργαζομένων και μειώνει την εξάρτησή τους από έναν μόνο εργοδότη, ενώ παράλληλα επιτρέπει στη διοίκηση να παρακολουθεί τη νόμιμη απασχόλησή τους.
Τέλος, εισάγεται ειδική πρόβλεψη σχετικά με τη διάρκεια ισχύος ορισμένων αδειών διαμονής. Συγκεκριμένα, για άδειες που έχουν αρχική ονομαστική διάρκεια τουλάχιστον τριών ετών, διασφαλίζεται ότι κατά τον χρόνο έκδοσης ή ανανέωσης της άδειας ο υπολειπόμενος χρόνος ισχύος δεν θα είναι μικρότερος από δύο έτη. Εάν κατά την έκδοση της απόφασης ο υπολειπόμενος χρόνος είναι μικρότερος, η διάρκεια της άδειας αναπροσαρμόζεται ώστε να εξασφαλίζεται τουλάχιστον διετής ισχύς από τη στιγμή της χορήγησης ή της ανανέωσης. Συνολικά, ο Ν. 5275/2026 επιδιώκει να ενισχύσει την προστασία των εργαζομένων από τρίτες χώρες και να βελτιώσει τις προϋποθέσεις εισόδου και διασύνδεσης με την αγορά εργασία, αξιοποιώντας παράλληλα την τεχνογνωσία των αιτούντων άδεια διαμονής για την προώθηση νευραλγικών κλάδων της οικονομίας, όπως του κατασκευαστικού, τεχνολογικού και τουριστικού τομέα. Με αυτόν τον τρόπο, συντελείται εν μέρει ο εκσυγχρονισμός και η υλοποίηση των επιταγών της ευρωπαϊκής νομοθεσίας αναφορικά με την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων στον ευρωπαϊκό χώρο.
