Η κυρίαρχη ψυχολογική και ψυχαναλυτική θέση είναι πως οι σχέσεις με τους γονείς μας ή με το ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε, επηρεάζουν καθοριστικά τον χαρακτήρα μας. Κατά προέκταση, αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίον συσχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και, κατά συνέπεια, με τους γύρω μας. Η πεποίθηση αυτή δεν μπορεί να αποδειχτεί μέσω παραδοσιακής, επιστημονικής τεκμηρίωσης, δηλαδή μέσω απόδειξής απόλυτης αιτιατής και γραμμικής συσχέτισης (absolute causal and linear correlation). Οι ενδείξεις, όμως, που μας έχουν προσφέρει 100 χρόνια ψυχανάλυσης και ψυχολογικής έρευνας είναι, τουλάχιστον, ισχυρές.
Καθημερινά, δεκάδες χιλιάδες ηγέτες ανά τον κόσμο στην καθημερινή τους συνεργασία με τα στελέχη της ομάδας τους σκέφτονται και συχνά επίσης λένε «δεν είμαι ο μπαμπάς σου ή η μαμά σου». Δυστυχώς ή ευτυχώς, αυτό δεν είναι 100% αλήθεια. Οποιοσδήποτε έχει θέση ευθύνης απέναντι σε άλλους ή είναι ο τελικός αξιολογούμενος για το αποτέλεσμα μίας ομάδας, αναπόφευκτα θα είναι συμμέτοχος σε σενάρια που θυμίζουν οικογενειακά συστήματα ή επαναλαμβάνουν οικογενειακές δυναμικές.
Ειδικότερα δε όταν αυτά τα σενάρια διαδραματίζονται μεταξύ ενός μεγαλύτερου σε ηλικία ηγέτη και ενός νεαρότερου στελέχους και ακόμα πιο ειδικά όταν τα χρόνια που μπορεί να τους χωρίζουν, περιλαμβάνουν τη μετάβαση από τη γενιά που πρόλαβε να ταχυδρομήσει χειρόγραφα γράμματα (Generation X) στη γενιά που μπορεί ανά πάσα στιγμή να μάθει ή να πετύχει σχεδόν τα πάντα μέσω του AI (Generation Z).
Οι διαφορετικές προσλαμβάνουσες, εμπειρίες και επίπεδο ωριμότητας που μπορεί -ή και ενδεχομένως πρέπει- να διαχωρίζουν έναν έμπειρο και μεγαλύτερο σε ηλικία ηγέτη από ένα συνολικά πιο φρέσκο στέλεχος, μπορεί να είναι αρκετές για να δημιουργήσουν πολυπλοκότητα στη συνεννόηση και τη συνεργασία. Ταυτόχρονα, το γεγονός πως ο πρώτος έχει την ευθύνη και αρμοδιότητα και ο δεύτερος ρόλο εκτελεστή και καθοδηγούμενου, είναι ικανό για να δημιουργήσει συνθήκες που, πολύ συχνά, θα συναντούσαμε μεταξύ γονέα και παιδιού.
Αυτές οι συνθήκες μπορεί να περιλαμβάνουν εξάρτηση, ελεγκτικότητα, αντίσταση, αποφευκτικότητα, εξιδανίκευση, θυμό, φόβο και πολλά άλλα τα οποία μπορεί να μην ταιριάζουν 100% σε μία σχέση μεταξύ δύο, ουσιαστικά, συνεργατών. Αυτή η συνθήκη ονομάζεται μεταβίβαση (transference) και το κεντρικό χαρακτηριστικό της, είναι πως είναι, τουλάχιστον εν μέρει, ακατάλληλη για τη συσχέτιση του παρόντος και περιέχει, ως επί το πλείστoν, ασυνείδητες προβολές (projections), προερχόμενες από σχέσεις του παρελθόντος.
Το φαινόμενο της μεταβίβασης είναι πολύ συχνό στην ψυχαναλυτική διαδικασία, όπου ο θεραπευτής, λόγω θέσης καθοδηγητή και φροντιστή, μπορεί να γίνει αντιληπτός από τον θεραπευόμενο ως γονεϊκή φιγούρα και σε πολλές περιπτώσεις, να πιαστεί και ο ίδιος στα δίχτυα της διαδικασίας, ανταποκρινόμενος ως γονεϊκή φιγούρα, με αντιδραστική αντιμεταβίβαση (countertransference).
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, αυτό το φαινόμενο πολύ συχνά επισημαίνεται από τον θεραπευτή στον θεραπευόμενο, με αποτέλεσμα ο δεύτερος είτε να αντιληφθεί άλυτα συμπλέγματα του σε σχέση με τους γονείς του, είτε ακόμα και να τα επιλύσει. Ο θεραπευτής, πέρα από το να φωτίσει σκοτεινές γωνιές, καλείται επίσης να προσφέρει μία καινούργια και επουλωτική εμπειρία. Στόχος είναι να επανεδραιωθεί η εμπιστοσύνη του θεραπευόμενου προς τους γύρω του, η οποία ενδεχομένως να είχε κλονιστεί από οποιαδήποτε πολυπλοκότητα ή τραύμα μπορεί να είχε βιώσει στο οικογενειακό του περιβάλλον.
Η θαυματουργή αυτή διαδικασία, ονομάζεται Reparenting και συχνά εφαρμόζεται, ή πρέπει να εφαρμόζεται, σε σχέσεις καθοδήγησης που περιλαμβάνουν παραμέτρους coaching και mentoring.
Παρότι δεν υποστηρίζω πως οι ηγέτες οφείλουν ή ότι θα έπρεπε, να θεραπεύσουν τα μέλη της ομάδας τους, πιστεύω πως οφείλουν να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο κατανόησης, εμπιστοσύνης, οριοθέτησης, συνέπειας και καθοδήγησης, όχι μόνο ως συνδρομή προς τους αυριανούς ηγέτες που έχουν υπό την ευθύνη τους, αλλά και ως κοινωνική ευθύνη απέναντι στο συλλογικό αύριο της ηγεσίας.
To reparenting δεν είναι μόνο ευθύνη των αναλυτών. Είναι ευθύνη όλων όσων μπορούν να βοηθήσουν τις επόμενες γενιές να φτιάξουν έναν συνολικά καλύτερο κόσμο. Είναι ευθύνη των απανταχού ηγετών. Ακόμα και αν πρέπει στην πορεία να διαχειριστούν τα καπρίτσια, την αντίσταση και τις αξιώσεις των νεότερων. ίσως ο κόσμος να ήταν πολύ διαφορετικός, αν κάποιος, κάποτε, είχε κάνει το ίδιο και για εκείνους.
