Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 εισάγει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο μισθολογικής διαφάνειας, με στόχο την εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος και την ενίσχυση της ισότητας αμοιβών. Η εφαρμογή της απαιτεί σημαντικές αλλαγές στις διαδικασίες προσλήψεων και αμοιβών των επιχειρήσεων.

Η μισθολογική διαφάνεια αναδεικνύεται σε πυλώνα της στρατηγικής της ΕΕ για την ισότητα των φύλων. Η Οδηγία απαιτεί από τους εργοδότες τη χρήση ουδέτερων ως προς το φύλο μεθοδολογιών επαγγελματικής αξιολόγησης και κατάταξης, ώστε να διασφαλίζεται η αρχή της ίσης αμοιβής για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Οι μεθοδολογίες αυτές βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια, όπως δεξιότητες, προσπάθεια, ευθύνη και συνθήκες εργασίας, και επιτρέπουν τη συγκριτική αξιολόγηση των θέσεων με τρόπο που αποκλείει κάθε άμεση ή έμμεση μισθολογική διάκριση.

Κρίσιμο σημείο της Οδηγίας αποτελεί η ενίσχυση της διαφάνειας ήδη από το στάδιο της πρόσληψης. Οι εργοδότες υποχρεούνται να γνωστοποιούν το αρχικό επίπεδο ή το εύρος αμοιβής είτε μέσα στην αγγελία είτε πριν από την πρώτη συνέντευξη, διασφαλίζοντας ότι οι υποψήφιοι ενημερώνονται επαρκώς για τους οικονομικούς όρους της θέσης. Παράλληλα, απαγορεύεται να ζητούνται πληροφορίες σχετικά με τις προηγούμενες αποδοχές του υποψηφίου, ώστε να αποτρέπεται η αναπαραγωγή προϋπαρχουσών μισθολογικών ανισοτήτων. Η ρύθμιση αυτή ενισχύει τη διαφάνεια των διαδικασιών επιλογής και περιορίζει τον κίνδυνο έμμεσων διακρίσεων ήδη από την έναρξη της εργασιακής σχέσης.

Κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, οι εργαζόμενοι αποκτούν ενισχυμένα δικαιώματα πληροφόρησης. Μπορούν να ζητούν εξατομικευμένες πληροφορίες για το επίπεδο αμοιβής τους και τα κριτήρια εξέλιξης, καθώς και συγκριτικά, μη προσωπικά δεδομένα σχετικά με τις αμοιβές εργαζομένων του αντίθετου φύλου που εκτελούν όμοια ή ισάξια εργασία.

Παράλληλα, για τις επιχειρήσεις με τουλάχιστον 100 εργαζομένους, η Οδηγία εισάγει υποχρέωση τακτικής δημοσιοποίησης στοιχείων για το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, περιλαμβάνοντας δείκτες όπως μέσος και διάμεσος μισθός, μεταβλητές αποδοχές και κατανομή μισθών σε κλίμακες. Εάν από το υποβολή των μισθολογικών στοιχείων προκύψει μισθολογικό χάσμα άνω του 5% που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί με αντικειμενικά κριτήρια, ο εργοδότης υποχρεούται να προχωρήσει σε κοινή αξιολόγηση μισθοδοσίας με εκπροσώπους των εργαζομένων και να λάβει διορθωτικά μέτρα.

Η Οδηγία ενισχύει επίσης το πλαίσιο δικαστικής προστασίας. Σε περίπτωση αμφισβήτησης άνισης αμοιβής, το βάρος απόδειξης μετατοπίζεται στον εργοδότη, ο οποίος οφείλει να αποδείξει ότι η διαφοροποίηση βασίζεται σε αντικειμενικά και νόμιμα κριτήρια. Παρέχεται επίσης δικαίωμα εκπροσώπησης από συνδικαλιστικές οργανώσεις ή φορείς ισότητας, ενώ προβλέπονται αποζημιώσεις χωρίς ανώτατο όριο, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης υλικής και μη υλικής βλάβης. Απαγορεύονται δε ρητά τα αντίποινα σε βάρος εργαζομένων που ασκούν τα δικαιώματά τους.

Η Οδηγία 2023/970 πρέπει να ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο των κρατών-μελών έως τις 7 Ιουνίου 2026. Στην Ελλάδα έχει ήδη συσταθεί επιστημονική ομάδα για την προετοιμασία του σχεδίου νόμου, ενώ οι επιχειρήσεις οφείλουν να προετοιμαστούν εγκαίρως, αναθεωρώντας συστήματα αξιολόγησης, δομές αμοιβών και πολιτικές ίσης μεταχείρισης, ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με το νέο κανονιστικό πλαίσιο.